"Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ"

Η σελίδα των τσιγγάνων

Αρχείο

«Οι τσιγγάνοι στην Ελλάδα είναι καταδικασμένοι να ζουν σε συνθήκες "απαρτχάιντ"... Γίνονται στόχοι βίαιων διώξεων και παράνομων ενεργειών που θέτουν σε κίνδυνο τη σωματική τους ακεραιότητα... 

Η Διεθνιστική Εκπαίδευση και ο Κοινωνικός Αποκλεισμός των Τσιγγανόπουλων και των Κοινοτήτων Roma

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΤΣΙΓΓΑΝΟΙ

Οι Τσιγγάνοι είναι διάσπαρτοι σ΄ όλη σχεδόν την Ελλάδα. Σε εκατοντάδες κοινότητες υπάρχουν μόνιμοι ή προσωρινοί οικισμοί τους. Εξαιτίας, όμως, της δουλειάς τους, τριγυρίζουν σ΄ όλες τις πόλεις και τα χωριά της χώρας. Έτσι, κι ανεξάρτητα απ΄ τη δημογραφική-εθνολογική σύνθεση της τοπικής κοινωνίας, οι Τσιγγάνοι δεν είναι άγνωστοι. Είναι, μάλλον, ο ι δ ι π λ α ν ο ί μ α ς άγνωστοι. Γι΄ αυτό και συμβαίνει στις γειτονιές, και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας "λαϊκής αγοράς", αρκετές οικογένειες Roma, μικρεμπόρων, να πουλούν τις πραμάτειες τους. Τις καθημερινές, μικρογυρολόγοι έμποροι να πουλούν με τα μικρά φορτηγά τους από χαρτιά υγείας ως πλαστικές καρέκλες και ψάρια. Στα φανάρια των κεντρικών δρόμων τσούρμο από Τσιγγανόπουλα να καθαρίζουν τα παρμπρίζ των αυτοκινήτων, να πουλάνε χαρτομάντιλα ή να ζητιανεύουν. Στις παρυφές των χωριών ή των πόλεων να ζουν και να εργάζονται οικογένειες Τσιγγάνων. Ενώ, τέλος, σε μερικά σχολεία, να πηγαίνουν και Τσιγγανόπουλα.

Έχουν, λοιπόν, οι Μπαλαμέ κάποια βιώματα, εικόνες και σχέσεις με - και για - τους Roma και τα παιδιά τους. Για το περιεχόμενο αυτών των σχέσεων, την άποψη, τα στερεότυπα, τις φοβίες και τη συμπεριφορά της τοπικής ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μικρούς και μεγάλους Roma, έχουμε ήδη γράψει. Εκείνο που επιχειρούμε να γράψουμε στο παρόν Μέρος, είναι για το ποια πρέπει να είναι η εκπαιδευτική, παιδαγωγική μας απάντηση απέναντι στην κοινωνική απόρριψη κι αποβολή. Γι΄ αυτό, είναι ανάγκη να εξηγήσουμε απ΄ την αρχή ότι χρησιμοποιούμε τον όρο "Εργατική Διεθνιστική Εκπαίδευση" για να τον διαφοροποιήσουμε ουσιαστικά και μορφολογικά από τον όρο "Διαπολιτισμική Εκπαίδευση". Και το κάνουμε γιατί, όπως θα εξηγήσουμε παρακάτω, διαφωνούμε με τις αρχές και τους στόχους της διαπολιτισμικής αγωγής. Διαφωνούμε σε πολύ σημαντικά ζητήματα. Αυτό βέβαια, δε σημαίνει ότι η διαπολιτισμική αγωγή δε φέρνει τίποτα το θετικό. Κάθε άλλο μάλιστα. Ας δούμε, όμως, για ποιο πράγμα μιλάμε, για ποια εκπαίδευση, που θα ΄χει ως επίκεντρό της τους Roma, Και, καταρχήν, ας μιλήσουμε για τον ίδιο τον όρο.

Η λέξη "Διεθνισμός" (σ.σ. τον όρο "διεθνισμός" σ΄ όλα τα κοινωνικο-πολιτικά και φιλοσοφικά λεξικά, καθώς και στα έργα των κλασικών του μαρξισμού (Κ. Μαρξ, Φρ. Ενγκελς, Β. Λένιν, Λ. Τρότσκι κ.ά), είναι αόριστη κι έχει αρκετές αλληλοκαλυπτόμενες χρήσεις και σημασίες. Αν και όλες υποδηλώνουν τις πεποιθήσεις και την πολιτική αυτών που υπογραμμίζουν την κοινότητα των συμφερόντων των διαφόρων εθνών, λαών και κρατών, την πίστη ότι τα ειρηνικά μέσα της συνεργασίας μπορούν να ισχύσουν μεταξύ όλων των εθνών και των λαών, εντούτοις, στην κοινωνική πράξη, οι επιπτώσεις είναι διαφορετικές, γιατί διαφορετικό είναι το είδος του διεθνισμού για το οποίο παλεύει ο καθένας. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει απλά ότι υπάρχουν δύο διεθνισμοί, ο μικροαστικός ή κοσμοπολίτικος διεθνισμός και ο εργατικός διεθνισμός. Ας τους παρακολουθήσουμε από πιο κοντά και πιο διεξοδικά.

Ας δούμε, παραδείγματος χάρη, τις διακηρύξεις αρχών υπέρ των γλωσσικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων των μειονοτήτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ή του Συμβουλίου της Ευρώπης ή του ΟΗΕ. Ως χαρακτηριστικό κείμενο αναφέρουμε την έκθεση "Σχετικά με τις Γλώσσες και τα Πολιτιστικά Στοιχεία των Περιφερειακών και Εθνικών Μειονοτήτων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα" και το οποίο φέρει την υπογραφή του Βέλγου Φλαμανδού εθνικιστή κ. Willy Kuijpers και ψηφίστηκε απ΄ το Κοινοβούλιο της ΕΟΚ στις 30.10.1987. Το ψήφισμα αυτό συνιστά στα κράτη-μέλη να προβούν σε σχετικές ενέργειες που αφορούν την εκπαίδευση, τη διοίκηση, τη δικαιοσύνη, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, την πολιτιστική υποδομή και την κοινωνικοοικονομική ζωή των μειονοτήτων. Ο ευρωκοσμοπολίτικος αυτός διεθνισμός στην ουσία του δεν αποτελεί παρά μια όψη του αντιδραστικού αστικού εθνικισμού, που, ως δούρειος ίππος, έχει ως στόχο την αφύπνιση της εθνικιστικής συνείδησης, το θέσιμο του ζητήματος της αυτονομίας και του διαμελισμού του κράτους ή των κρατών, αργότερα.

Τέτοιου είδους ψηφίσματα των πολιτικών εκπροσώπων της άρχουσας τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούν τη νομική βάση για τη διαμόρφωση μιας θεωρίας πειθούς και πολιτικής για την εφαρμογή μιας πολυπολιτισμικής πολιτικής, που θα διαπερνά μέσα από την πολυπολιτισμικότητα του ευρωπαϊκού εθνικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος. Κι εξειδικεύοντας τη γενική πολιτική θέση, μιλάει για την ανάγκη μιας "Διαπολιτισμικής Αγωγής". Τι επιδιώκει; Στην πορεία προς τη διαμόρφωση μιας ενιαίας Ευρώπης, μιας ενιαίας καπιταλιστικής αγοράς, ενός ενιαίου πολιτισμού: στο να διαμορφωθεί μια κοινή ευρωπαϊκή συνείδηση. Εργαλείο σ΄ αυτή την κατεύθυνση είναι και η Διαπολιτισμική Αγωγή, που γι΄ αυτήν όλο και γίνεται λόγος τα τελευταία 15-20 χρόνια στις εκπαιδευτικές κοινότητες των διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών. Μια τέτοια, όμως, Διαπολιτισμική Αγωγή κι εκπαιδευτική πολιτική, σε επίπεδο ΕΕ, προϋποθέτει ότι οι διάφορες κυβερνήσεις δε θα πρέπει να σκέφτονται εθνοκεντρικά, μονοπολιτισμικά και μονογλωσσικά, πόσο μάλλον εθνικιστικά.

Οι πράξεις τους, ωστόσο, άλλα δείχνουν, όπως π.χ., πρόσφατα, το 1994, της Γαλλίας σχετικά με τη γαλλική γλώσσα ή της Γερμανίας σχετικά με το διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας για την προώθηση των οικονομικών και γεωστρατηγικών συμφερόντων της στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο. Άλλα, λοιπόν, επιδιώκουν οι εθνικιστικές και ισχυρές αστικές τάξεις της Ευρώπης (Γαλλίας, Γερμανίας, Αγγλίας): την πολιτισμική και γλωσσική τους ηγεμονία, σε σχέση μ΄ άλλα μικρότερα ευρωπαϊκά κράτη-έθνη, και την ενίσχυση των εθνικιστικών-μειονοτικών ανταγωνισμών και προστριβών, ανάβοντας πολεμικές πυρκαγιές στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Ευρώπη σήμερα, στα μικρότερα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη της ΕΕ αύριο.

Έτσι, μέσω της "Διαπολιτισμικής Ιδέας" της δεν προστατεύει τις εθνικές-πολιτισμικές ιδιαιτερότητες των Τσιγγάνων (ή, εννοείται, οποιασδήποτε άλλης εθνικής ομάδας), ούτε τις γεφυρώνει με τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες που ισχύουν σε κάθε κράτος-μέλος της. Πίσω απ΄ τα ωραία λόγια ενισχύει τις εθνικές αλληλοφαγωμάρες, ρίχνει λάδι στο τηγάνι των εθνικισμών, παίζει μειονοτικά παιχνίδια και προωθεί τα στρατηγικά της σχέδια για οικονομική, στρατιωτική, πολιτική επικυριαρχία σ΄ όλη την Ευρώπη, σ΄ όλο τον κόσμο, μέσω της πολιτικής του "διαίρει και βασίλευε". Και φαίνεται πως κάπως υποψιάστηκαν αυτόν τον στρατηγικό στόχο των μεγάλων καπιταλιστικών αρχουσών τάξεων κάποιοι ευρωβουλευτές, οπότε και απαίτησαν στο κείμενο της έκθεσης, στην τελευταία σελίδα και στην... τελευταία παράγραφο, να μπει η πρόταση: Διευκρινίζεται με σαφήνεια ότι οι διατάξεις του παρόντος ψηφίσματος δεν μπορούν να ερμηνευθούν ή να εφαρμοσθούν κατά τρόπο που διακυβεύει την εδαφική ακεραιότητα ή τη δημόσια τάξη των κρατών-μελών". Νομίζουν, οι αφελείς, ανιστόρητοι ευρωβουλευτές, ότι έτσι θα εμποδίσουν το διαμελισμό και τις πολεμικές συγκρούσεις. Οταν θα φουντώσει ο εθνικιστικός πυρετός και οι άνθρωποι μιας εθνότητας ή μειονότητας τυφλωθούν απ΄ την εθνικιστική αποκτήνωση στην οποία θα τους έχουν οδηγήσει τόσο οι κεφαλαιοκράτες ηγέτες όσο και οι μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, καμία παράγραφος, με όση "σαφήνεια" κι αν είναι διατυπωμένη, δεν πρόκειται να εμποδίσει τη σφαγή και το πολεμικό μακελειό. Ίσως να πουν τότε τη λαϊκή παροιμία "στερνή μου γνώση να σ΄ είχα πρώτα", αλλά στο μεταξύ θα ΄χουν θαφτεί στα χαρακώματα τα παιδιά της εργατικής τάξης, των φτωχών αγροτών και των μικρομεσαίων στρωμάτων - γιατί τα παιδιά της αστικής τάξης, είναι βέβαιο, θα παραθερίζουν στα εξωτικά νησιά της Γης, βλέποντας απ΄ την κινητή-φορητή τηλεόραση τη σφαγή των εθνών κι εθνοτήτων.

Με τη "Διαπολιτισμική Εκπαίδευση" στο χώρο της Παιδείας, και με τα αντιδραστικά εθνικιστικά και κοσμοπολίτικα κείμενά της και τις πολιτικές της επιλογές, η αστική τάξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης προσπαθεί να μας πείσει ότι ο ρατσισμός, η ξενοφοβία, η μισαλλοδοξία, το πογκρόμ και οι πόλεμοι γίνονται εξαιτίας της μη κατανόησης των διαφορετικών πολιτισμών, γλωσσών και εθνών. Η Διαπολιτισμική Αγωγή δεν είναι ικανή, γιατί δεν την ενδιαφέρει, να αποκαλύψει τα αίτια των τρομακτικών ιστορικών διακρίσεων και του κοινωνικού αποκλεισμού των Τσιγγάνων. Καθόλου, επίσης, δεν την απασχολεί να παλέψει για να αντιμετωπίσει και να ξεριζώσει τα κοινωνικά αίτια του αντιτσιγγανισμού και κάθε κοινωνικού αποκλεισμού. Γιατί δεν είναι μόνο οι Τσιγγάνοι κοινωνικά αποκλεισμένοι. Μόνο στην ΕΕ υπάρχουν 18.000.000 άνεργοι εργάτες, ενώ 55.000.000 άνθρωποι ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας. Και το μέλλον δεν είναι καθόλου ευοίωνο...

Η καλύτερη απάντηση στον εθνικισμό, το ρατσισμό, την ξενοφοβία, τον αντιτσιγγανισμό και τον κοινωνικό αποκλεισμό (και τον επαπειλούμενο πόλεμο - στο Αιγαίο, τα Βαλκάνια, την Ευρώπη) είναι η ιδεολογία, η μέθοδος και η πολιτική του εργατικού διεθνισμού που πρέπει να διαπερνά ολάκερη την κοινωνία, να ενώνει τους εργάτες, τους φτωχούς αγρότες, τα φτωχά στρώματα των πόλεων, τους γκετοποιημένους Τσιγγάνους κι ανέργους σ΄ έναν αγώνα για μια καλύτερη κοινωνία, χωρίς αφέντες και δούλους, χωρίς πλούσιους και φτωχούς, χωρίς μορφωμένους κι αμόρφωτους, χωρίς ενσωματωμένους και αποκλεισμένους, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, χωρίς τα κοσμοπολίτικα πολυεθνικά μονοπώλια και άνεργους, ή σωματικά, ψυχικά και πνευματικά τσακισμένους, εργάτες όλων των εθνών, των φυλών, των θρησκειών.

Αυτή την ιδεολογία, για τον κοινωνικά και θεωρητικά απελευθερωμένο άνθρωπο από κάθε μορφής σκλαβιά, καταπίεση κι εκμετάλλευση, τη διακήρυξαν (σ.σ. Βλ. Καρλ Μαρξ - Φρήντριχ Ενγκελς, Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, εκδ. "Σύγχρονη Εποχή", καθώς και την Κριτική του Προγράμματος της Γκόττα) πρώτοι οι Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ενγκελς, απ΄ το 1848. Στο Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος (δες στο ΟΠΛΟΣΤΑΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ) φανέρωσαν τα κοινά, τα αλληλένδετα συμφέροντα των εργαζομένων όλων των εθνών, όλων των φυλών και θρησκειών, καθώς και τον ίδιο κοινό ταξικό εχθρό; την εκμεταλλεύτρια αστική τάξη. Σήμερα, (Βλ. το περ. της Le monde diplomatigue, της ελληνικής έκδοσης του "maniere de voir", τχ 3, 1993) με βάση στοιχεία του ΟΗΕ, του 1992, το 7% του παγκόσμιου πληθυσμού της Γης κατέχει το 20% του παγκόσμιου εισοδήματος, ενώ το 80% των ανθρώπων του πλανήτη ζει με το 20% του παγκόσμιου πλούτου. Και δε μπορούμε, ως εκπαιδευτικοί, ως εργαζόμενοι κι ως πολίτες τούτης της χώρας, της ηπείρου και του κόσμου, να μην αντιδρούμε σ΄ αυτή την παγκόσμια λεηλασία, παλιανθρωπιά κι αδικία, όταν μάλιστα τη βλέπουμε, εδώ, δίπλα μας, να τη βιώνουν στα γκέτο τους, στα διακόσια και πάνω γκέτο, Τσιγγάνοι και Τσιγγανόπουλα.

Με τον όρο "Διεθνιστική Εκπαίδευση" εννοούμε τόσο την εκπαιδευτική διαδικασία με τη στενή της έννοια, δηλαδή της διεξαγωγής των μαθημάτων στο σχολείο και στη σχολική τάξη με βάση τις αρχές του Εργατικού Διεθνισμού, όσο και την εκπαίδευση των εργατών, των εργαζομένων, των φτωχών κι αδικημένων αυτής της κοινωνίας, με βάση, πάλι, τις αρχές του διεθνικού πολιτισμού του δημοκρατισμού και του παγκόσμιου εργατικού κινήματος.

Τα παιδιά, οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί, οι εργάτες και τα υπόλοιπα κοινωνικά στρώματα, είναι επιτακτική ανάγκη να γνωρίσουν την τσιγγάνικη κοινωνία, να την απομυθοποιήσουν, να αποκτήσουν μιαν αληθινή κι αντικειμενική εικόνα γι΄ αυτήν, να δουν και να κατανοήσουν τους νόμους κίνησής της, τις εσωτερικές οικονομικές αντιφάσεις της και τις ταξικές της αντιθέσεις, να κατανοήσουν κριτικά τον πολιτισμό και την κουλτούρα της, να εμβαθύνουν στις μορφές και τα περιεχόμενα του Αντιτσιγγανισμού, να ανακαλύψουν τα αίτιά του και να παλέψουν απο κοινού, μαζί, σε κοινά εργατικά σωματεία, σε κοινά πολιτικά κόμματα, σε κοινούς μορφωτικούς συλλόγους, για την πραγματική κοινωνική ισοτιμία σ΄ όλους τους τομείς των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Η Διεθνιστική Εκπαίδευση, λοιπόν, δεν απευθύνεται μόνο στα μέλη της τσιγγάνικης κοινωνίας, αλλά εξίσου και στα μέλη της κοινωνίας των Μπαλαμέ, έτσι ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την πολιτισμική όσμωση των "διαφορετικών" παιδιών, με μέσο την πολιτιστική και κοινωνική αλληλεπίδραση κι ανταλλαγή. Κατά συνέπεια, το διεθνιστικό μάθημα δεν είναι ένα ξεχωριστό μάθημα, αλλά αποτελεί τη γενική Αρχή πάνω στην οποία στηρίζονται τα περιεχόμενα και η διδασκαλία των σχολικών μαθημάτων. Στα πλαίσια, λοιπόν, της πρακτικής εφαρμογής της μπορούν να χρησιμοποιηθούν:

28/01/2003