Η Σύλληψη Αγγελόπουλου, οι φάκελοι και η...τρομοκρατία

ΚΡΙΤΙΚΗ για τον «Φάκελο 17Ν» των Παπαχελά - Τέλλογλου από τον Ευγένιο Αγγελόπουλο!
Λείπουν τα «έτσι» και τα «γιατί» της Ιστορίας


«Προκλητική» ανάκριση για 17Ν. Έτσι έγραψαν προ ημερών τα ΝΕΑ για τη σύλληψη του Βένιου Αγγελόπουλου στη Νέα Υόρκη σαν μέλος της "17Ν"!!! To ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ δημοσιεύει σήμερα ένα άρθρο που είχε γράψει ο Ε. Αγγελόπουλος λίγο πριν αναχωρήσει για τη Νέα Υόρκη. Πριν απο το άρθρο δημοσιεύουμε τι έγραψαν τα ΝΕΑ για την υπόθεση αυτή.

Σε τετράωρη ανάκριση από το FΒΙ υπεβλήθη ο καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) κ. Βένιος Αγγελόπουλος, όταν την περασμένη Τετάρτη ταξίδεψε στη Νέα Υόρκη για να συμμετάσχει σε επιστημονικό συνέδριο του ομώνυμου Πανεπιστημίου της πόλης! Ο Βένιος Αγγελόπουλος ανακρίθηκε επί 4 ώρες από το FΒΙ, ως συμφοιτητής του Αλέκου Γιωτόπουλου (φωτογραφία) στο Παρίσι τη δεκαετία του 1960 Ο Έλληνας πανεπιστημιακός, ο οποίος υπήρξε συμφοιτητής του Αλέκου Γιωτόπουλου στη Γαλλία τη δεκαετία του '60, όπως προέκυψε στο αεροδρόμιο JFΚ βρισκόταν στις περίφημες αμερικανικές λίστες υπόπτων γύρω από τη 17Ν! Για τον λόγο αυτό, μόλις το όνομα του κ. Αγγελόπουλου εμφανίστηκε στις οθόνες του αεροδρομίου, οι αμερικανικές υπηρεσίες ασφαλείας σήμαναν συναγερμό. Αφού του έβαλαν χειροπέδες, προχώρησαν σε τετράωρη ανάκριση γύρω από τη 17Ν!

Στο πρωτοφανές περιστατικό αναφέρθηκαν με δηλώσεις τους ο υπουργός Εξωτερικών κ. Γιώργος Παπανδρέου και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Χρήστος Πρωτόπαπας, υπογραμμίζοντας ότι οι διπλωματικές υπηρεσίες της χώρας από την πρώτη στιγμή έλαβαν εντολή να διερευνήσουν το θέμα και να παράσχουν κάθε βοήθεια στον Έλληνα πανεπιστημιακό.

Εντύπωση, ωστόσο, προκαλεί το γεγονός ότι ενώ ο κ. Αγγελόπουλος δεν απασχόλησε επισήμως ποτέ τις ελληνικές αρχές, οι αμερικανικές υπηρεσίες έκριναν σκόπιμο να διερευνήσουν τους σκοπούς του επιστημονικού ταξιδιού του στη νέα Υόρκη. Στελέχη της Ελληνικής Αστυνομίας, κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, δήλωναν άγνοια του περιστατικού, ενώ αξιωματικοί της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας υπογράμμιζαν ότι «ο κ. Αγγελόπουλος δεν θεωρείται ύποπτος και δεν ανακρίθηκε ποτέ»! Ο κ. Αγγελόπουλος πρόσφατα, πάντως, με αφορμή την έκδοση βιβλίου γύρω από τη 17Ν, το οποίο φέρεται να τον «φωτογραφίζει» ως μέλος της αντιδικτατορικής οργάνωσης 29 Μάη, με επιστολή του προς απογευματινή εφημερίδα άσκησε κριτική, καθώς, όπως υποστήριξε, δεν τηρήθηκε το τεκμήριο αθωότητας των κατηγορουμένων. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου των διαβατηρίων, ο καθηγητής του Πολυτεχνείου είδε έκπληκτος να τον πλησιάζουν πράκτορες της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας και να τον οδηγούν στο Τμήμα Αλλοδαπών. Εκεί, σύμφωνα με όσα κατήγγειλε ο ίδιος, τον κράτησαν για περισσότερες από πέντε ώρες, ζητώντας να πληροφορηθούν τους σκοπούς του ταξιδιού του στη Νέα Υόρκη, τον τόπο διαμονής, καθώς και τον χρόνο παραμονής του. «Ο κ. Αγγελόπουλος εκπροσώπησε το Πολυτεχνείο σε συνέδριο του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης με τιμώμενο πρόσωπο τον καθηγητή του Μετσοβίου κ. Αριστείδη Μπαλτά», επεσήμανε στα «ΝΕΑ» ο πρύτανης του ΕΜΠ κ. Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος.

Με εμφανή ταραχή από την... υποδοχή που του επιφυλάχθηκε στο αεροδρόμιο JFΚ, ο 60χρονος καθηγητής της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών έσπευσε αυθημερόν στο προξενείο της χώρας μας στη Νέα Υόρκη και κατήγγειλε στις προξενικές αρχές τα όσα διαδραματίστηκαν λίγες ώρες πριν. Μόλις ενημερώθηκε ο πρόξενος κ. Δημήτρης Πλατής, επικοινώνησε με το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας μας, το οποίο έδωσε οδηγίες προς τον Έλληνα διπλωμάτη να ζητήσει διευκρινίσεις από τις αμερικανικές υπηρεσίες. Την ανάκριση του κ. Αγγελόπουλου από το FΒΙ καυτηρίασε με ανακοίνωσή του και ο υπεύθυνος Τύπου του ΣΥΝ, κ. Ν. Βούτσης. «Μόνο ως έκφραση νεομακαρθικού παραληρήματος των αμερικανικών αρχών, μόνο ως ενέργεια που εντάσσεται στο κλίμα τρομολαγνείας μετά την 11η Σεπτέμβρη, μόνο ως αλαζονική επίδειξη ηγεμονισμού προς υπηκόους στη διεθνή και διακρατική αντιτρομοκρατική συμμαχία μπορούν να εκληφθούν τέτοιες ενέργειες που προκαλούν τα δημοκρατικά αισθήματα και τον νομικό μας πολιτισμό», σχολίασε ο κ. Βούτσης.

Το πρόσφατο βιβλίο των Παπαχελά-Τέλλογλου (ΠΤ στο εξής) επιχειρεί να παρουσιάσει σε 260+40 σελίδες την ιστορία της οργάνωσης «17 Νοέμβρη», για την οποία έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς πάρα πολλές απόψεις.
Παπαχελάς - Τέλλογλου: Το βιβλίο τους αφιερώνεται στους «φίλους που μας έδειξαν τα χωράφια τους»
Η επικρατέστερη άποψη σήμερα είναι ότι η 17Ν «είναι αυτό που δηλώνει», δηλαδή μία οργάνωση της άκρας αριστεράς1. Αυτή είναι και η άποψη που υιοθετούν οι συγγραφείς. Και μάλιστα υιοθετούν την επίσημη εκδοχή αυτής της άποψης: δηλαδή, ότι η 17Ν απαρτίζεται βασικά από τους κρατούμενους στα ειδικά κελιά των φυλακών Κορυδαλλού, με «αρχηγό» τον Α. Γιωτόπουλο.
Την άποψη αυτή οι ΠΤ τη θεωρούν δεδομένη. Τη χρησιμοποιούν ως νήμα της Αριάδνης, για να εξιστορήσουν τόσο τη δράση της οργάνωσης, ιδωμένη «από τα μέσα» βάσει των απολογιών των υποδίκων2, όσο και την προϊστορία της, δηλαδή την πολιτική πορεία του Γιωτόπουλου από τα φοιτητικά του χρόνια κι έπειτα. Εξιστορείται επίσης πώς, ύστερα από πολλές άκαρπες αναζητήσεις, οι διωκτικές αρχές κατέληξαν στην εκδοχή 17Ν=Γιωτόπουλος.
Το βιβλίο είναι γραμμένο σε αφηγηματικό στιλ και δεν κουράζει τον αναγνώστη. Περιέχει πλούσιο υλικό και παραθέτει αρκετές πηγές: δύο σελίδες βιβλιογραφία (ελληνική, αγγλοσαξονική, γερμανική), μερικές επώνυμες μαρτυρίες και πολλές ανώνυμες. Το βιβλίο, εξάλλου, αφιερώνεται στους φίλους που μας έδειξαν τα «χωράφια» τους, τους οποίους και ευχαριστεί στον πρόλογο. Ανάμεσα σ' αυτούς είναι προφανές ότι υπάρχουν άτομα που κινούνται στο πλαίσιο της εξουσίας: πολιτικοί, διπλωματικοί, αστυνομικοί. Κατά τους συγγραφείς, υπάρχουν και άτομα της άλλης πλευράς. Το κατά πόσον η μαρτυρία τους φτάνει στους συγγραφείς απευθείας ή μέσω των αρχών, ή και αντίστροφα, είναι ασαφές. Όπως ασαφής είναι και ο χρόνος της μαρτυρίας.
Οι ΠΤ γνωρίζουν ότι οι πηγές πρέπει να διασταυρώνονται κι ότι αυτό δεν είναι πάντα εύκολο. Το λένε και στον πρόλογό τους. Η δυσκολία μάλιστα επιτείνεται όταν το βιβλίο επείγει να βγει πριν από τις γιορτές για να πουληθεί - εξού και κάποια προχειρότητα, που ίσως διορθωθεί σε επόμενες εκδόσεις3. Αλλά επιτείνεται επίσης, όταν πρέπει να συνδυάσεις δυο προσεγγίσεις: απ' τη μια το «δημοσιογραφικό στιλ», με την όποια αντικειμενικότητα αυτό προϋποθέτει, κι απ' την άλλη την εδραίωση της άποψης των διωκτικών αρχών (και ιδίως της εξίσωσης «17Ν = Γιωτόπουλος»). Έτσι, π.χ., περιγράφουν σε ευθύ αφηγηματικό λόγο πώς ο «αρχηγός» σκότωσε τον Γουέλς και τον Μάλλιο. Στη μία περίπτωση παραπέμπουν, σε υποσημείωση, στην απολογία Παύλου Σερίφη, στην άλλη ούτε καν.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα δύο πρώτα κεφάλαια, που αναφέρονται στην προϊστορία της 17Ν· προϊστορία, η οποία ουσιαστικά ταυτίζεται (κατά τους ΠΤ) με την πορεία του Γιωτόπουλου: Στο δεύτερο κεφάλαιο το όνομα Γιωτόπουλος αναφέρεται 12 φορές σε 6 από τις 12 σελίδες του (κι όχι σε 2, όπως υποδεικνύει το ευρετήριο). Στο πρώτο κεφάλαιο υπάρχουν πάμπολλες αναφορές στις 25 από τις 37 σελίδες του (το ευρετήριο αναφέρει μόνο 7): ουσιαστικά οι αναφορές παύουν στις τελευταίες 8 σελίδες, που αναφέρονται στις σχέσεις 20ής Οκτώβρη και Ανδρέα Παπανδρέου.
Ακόμα κι όταν η αφήγηση δεν αφορά τον Γιωτόπουλο, το όνομά του εμφανίζεται, αναπάντεχα, σε πολλές περιπτώσεις. Έτσι, δύο αγωνιστές της ΛΕΑ συναντούν κάποιον στην Ιταλία - που ήταν «επαφή του Γιωτόπουλου» (σελ. 24). Η 20ή Οκτώβρη παίρνει μια απόφαση για να απαντήσει στη «μιλιταριστική λογική του Γιωτόπουλου» που δεν ήταν καν μέλος της (σελ. 60). Ή ακόμα, «μερικοί θυμούνται τον Γιωτόπουλο» να παρακολουθεί μια εκδήλωση το 1967 (σελ. 18) και μάλιστα με σταυρωμένα χέρια! Αντίθετα, από τους άλλους δύο υπόδικους της 17Ν που είχαν δράσει επί χούντας, ο Γιάννης Σερίφης αναφέρεται μόλις 3 φορές, ενώ δεν υπάρχει καμία αναφορά στον Θεολόγο Ψαραδέλλη (με δίκες, καταδίκες, αποδράσεις και τρεισήμισι χρόνια φυλακή), παρά μόνο για πολύ μεταγενέστερα γεγονότα (παρακολούθηση και σύλληψή του).
Βέβαια, είναι και κατανοητό και θεμιτό η περιέργεια να εστιάζεται γύρω από το πρόσωπο του Γιωτόπουλου: Οι Σερίφης και Ψαραδέλλης ήταν λίγο πολύ γνωστοί, ενώ ο μυστηριώδης Μισέλ Οικονόμου εισέβαλε απρόσκλητος στις οθόνες μας τούτο το καλοκαίρι.
Αλλά κι ο Κουφοντίνας είναι μυστηριώδης. Απασχολεί όμως πολύ λιγότερο τους ΠΤ, που δεν αφιερώνουν πάνω από 3 σελίδες στην προσωπική του διαδρομή (σ. 117-119) κι αυτές στηριγμένες κατά κύριο λόγο στις επίμαχες απολογίες. Τίποτα για τις απόψεις του, για την ψυχοσύνθεσή του, για τον πατέρα του και τη σχέση του μ' αυτόν - σε αντίθεση με τον Γιωτόπουλο. Αλλά αυτός διεκδικεί τη συμμετοχή του στην οργάνωση, σε αντίθεση με τον Γιωτόπουλο που την αρνείται. Ισως γι' αυτό κι επικεντρώνουν στον Γιωτόπουλο οι ΠΤ: Είναι πεπεισμένοι (όπως και οι αρχές) ότι 17Ν=Γιωτόπουλος. Το προτελευταίο κεφάλαιο τιτλοφορείται «Το κυνήγι για τον Γιωτόπουλο» και περιγράφει λεπτομερώς συσκέψεις επί συσκέψεων, προσεγγίσεις και «φιλικές ανακρίσεις» παλιών του συντρόφων, κ.τλ. Δηλώνεται σαφώς ότι ζητείται Γιωτόπουλος και προκύπτει Ξηρός.
Βασισμένοι λοιπόν σ' αυτό το υλικό, περιγράφουν οι ΠΤ την προϊστορία Γιωτόπουλου. Αξίζει να δούμε τι λένε γι' αυτόν, μιας κι ο Γιωτόπουλος ήταν τότε σε πολλούς γνωστούς.

Οι ΠΤ δεν εξετάζουν την πολιτική πορεία του αλλά υιοθετούν μια ψυχολογίζουσα προσέγγιση, και μάλιστα αντιφατική. Ενώ ξεκινούν περιγράφοντάς τον θετικά ως «γοητευτικό, ωραίο, λιγομίλητο, ονειροπόλο, αποφασιστικό και με μεγάλες επιτυχίες στις γυναίκες» (σελ. 14), στη συνέχεια τον περιγράφουν σκληρό, σταλινικό, αυταρχικό, απόλυτο, διχασμένη προσωπικότητα κτλ. Επιστρατεύουν γι' αυτό το σκοπό μια ανεκδοτολογική εξιστόρηση της αντιστασιακής του δραστηριότητας καθώς και διαφωνίες σε συζητήσεις των οποίων το περιεχόμενο άλλοτε καθορίζεται κι άλλοτε όχι4. Ενώ πολλά λέγονται για τις παρέες και τις κουβέντες του (ακόμα και για τις λογοτεχνικές του προτιμήσεις), τίποτα για τη συνδικαλιστική του δραστηριότητα: ούτε ότι υπήρξε γενικός γραμματέας του φοιτητικού συλλόγου του Παρισιού (όπως κι άλλοι δύο από τους 5 φερόμενους ως ιδρυτές του Κινήματος 29 Μάη - σελ. 18) ούτε ότι ήταν σύνεδρος στο τακτικό συνέδριο της ΕΦΕΕ το 1966.
Παίρνοντας από την αρχή ως δεδομένο αυτό στο οποίο θέλουν να καταλήξουν, δηλαδή ότι η πορεία του Γιωτόπουλου προς την τρομοκρατία ήταν προδιαγεγραμμένη, όχι μόνο δεν αποδεικνύουν ότι έτσι συνέβη, αλλά ούτε καν μπαίνει το ερώτημα γιατί έτσι συνέβη. Κι επιπλέον, δίνουν μια τελείως παραμορφωμένη εικόνα μιας εποχής που, όσοι την έζησαν, τη θεωρούν συγκλονιστική.
Και μόνο η απαρίθμηση των πιο σημαντικών γεγονότων της δεκαετίας του '60 θα γέμιζε σελίδες. Η ελληνική νεολαία του εξωτερικού σημαδεύτηκε από αυτά - και τα σημάδεψε. Άλλοι παράτησαν τις σπουδές τους και βγήκαν στην παρανομία, άλλοι έκαναν «αντίσταση» από καφενεία και σαλόνια, άλλοι έκαναν παρεμβάσεις στους μαζικούς χώρους στηρίζοντας τη μία ή την άλλη άποψη. Βεβαιότητες δεν υπήρχαν, «ευαγγέλια» δεν υπήρχαν5, «ανατέλλοντες αστέρες» δεν υπήρχαν6: έπρεπε να απαντήσουμε στο μεγάλο ερώτημα τι να κάνουμε; Ο καθένας για τον εαυτό του και συλλογικά. Φιλίες διαλύθηκαν, έχθρες εξαφανίστηκαν, ζευγάρια ταίριαξαν ή χώρισαν. Οργανώσεις γεννήθηκαν, έδρασαν, διασπάστηκαν, εξατμίστηκαν.
Η ιστορία αυτής της περιόδου, με ζητούμενο την ανατροπή της χούντας και των συνθηκών που γεννούν χούντες, με το παράδοξο δίπολο γύψος στην Ελλάδα - ελεύθερη έκφραση στο εξωτερικό, μένει να γραφτεί από ιστορικούς. Μακριά από κυβερνητικές σκοπιμότητες.
Δυστυχώς, ο ιστορικός του μέλλοντος που θα ασχοληθεί με τους Έλληνες του εξωτερικού επί χούντας δεν έχει να αποκομίσει πολλά από αυτό το βιβλίο. Αντίθετα, αυτός που θα ασχοληθεί με τις σημερινές ιδεολογικές κατασκευές για το παρελθόν, θα έχει ένα ενδιαφέρον δείγμα.

Το βιβλίο περιέχει ελλείψεις κι ανακρίβειες7, αλλά και το κλίμα της εποχής δεν αποδίδει καθόλου8. Κι αν για την εποχή αυτή, όπου πολλά γεγονότα είναι γνωστά σε πολλούς, η εικόνα που παρουσιάζεται είναι λαθεμένη, τι μένει από την αξιοπιστία του βιβλίου για εποχές μεταγενέστερες και στοιχεία ανέλεγκτα;

Μένει η επίσημη εκδοχή της Ιστορίας και μόνο αυτή.

Βένιος Αγγελόπουλος

Φοιτητής στο Παρίσι τη δεκαετία του 1960

1. Άλλο να λες αυτό κι άλλο πως η αριστερά ή η άκρα αριστερά ταυτίζεται πολιτικά με τη 17Ν. Δυστυχώς, πολλοί συγχέουν τα δύο, ηθελημένα ή άθελά τους, παράγοντας κραυγές του τύπου «Εσείς οι αριστεροί είστε τρομοκράτες!» - «Εμείς; Ποτέ! Εξάλλου αυτοί δεν είναι αριστεροί!». Δυστυχώς, πολλοί ξεχνούν την αλφαβήτα.

2. Στον πρόλογό τους, οι συγγραφείς προειδοποιούν τον αναγνώστη ότι οι κατηγορούμενοι έχουν αμφισβητήσει τις ομολογίες τους, αλλά οι ίδιοι τις «χρησιμοποιούν» διότι αποτελούν τις μοναδικές «μαρτυρίες» - και εναποθέτουν στο δικαστήριο «να κρίνει κατά πόσον αυτοί είναι αθώοι ή ένοχοι». Στο κείμενο όμως, εξιστορούν σαν να πρόκειται για αδιαμφισβήτητα γεγονότα, σαν να πρόκειται όχι για μαρτυρίες μοναδικές και αμφισβητούμενες, αλλά για μαρτυρίες αξιόπιστες.

3. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το Δεκέμβρη του 2002. Το αντίτυπο που έχω στα χέρια μου είναι ήδη δεύτερης έκδοσης και τα κείμενα του παραρτήματος δεν έχουν καμία βιβλιογραφική ένδειξη. Παρόμοιες ατέλειες υπάρχουν αρκετές.

4. Μεταξύ άλλων παρατίθεται άποψη του Α. Στάικου, από συνέντευξή του στον Τ. Τέλλογλου (Οκτ. 2002), ο οποίος, σχετικά με τη χρήση ψευδωνύμων, δηλώνει ότι «δεν υπήρχαν λόγοι ιδιαίτερων προφυλάξεων ούτε ιδιαίτερης απόκρυψης» κι ότι ίσως ο Γ. «υπό τύπον προπόνησης εξασκείτο... για ένα μελλοντικό ρόλο» (σελ. 19). Βαθυστόχαστες παρατηρήσεις, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς ότι λίγο καιρό μετά οι Στάικος και Γιωτόπουλος καταδικάζονται ερήμην από στρατοδικείο της Θεσσαλονίκης, ο πρώτος με το όνομά του κι ο δεύτερος με ψευδώνυμο (σελ. 31). Δυστυχώς μερικοί ξεχνούν την αλφαβήτα...

5. Ο ακριβής τίτλος του βιβλίου του Ρεζίς Ντεμπρέ, το οποίο αποκαλούν «ευαγγέλιο» οι ΠΤ (σελ. 25), είναι Revolution dans la revolution (εκδ. Maspero).

6. Ο Στ. Ράμφος στον οποίον αναφέρονται οι ΠΤ (σελ. 15), ήταν ηγετικό στέλεχος του φοιτητικού κινήματος του 15%. Είχε ήδη διαχωρίσει τη θέση του από την αριστερά και το μαρξισμό όταν ήρθε στο Παρίσι το 1966 (ή κάπου εκεί). Οι ιδεολογικές του αναζητήσεις εκείνης της εποχής βρίσκονταν μεταξύ Καστοριάδη και βουδισμού. Μετά το πραξικόπημα κυκλοφόρησε τις απόψεις του σε ένα δακτυλογραφημένο πολυσέλιδο κείμενο, «Το Ελληνικό δίλημμα», το οποίο δεν έπαιξε σημαντικό ρόλο στις ζυμώσεις που ακολούθησαν.

7. Π.χ. οι οργανώσεις του ΚΚΕ διαλύθηκαν και τα μέλη τους προσχώρησαν στην ΕΔΑ κι όχι το αντίστροφο.

8. Π.χ. η συγκέντρωση (σ. 18) όπου ο Θ. Πάγκαλος διαφώνησε με τον Ν. Χατζηνικολάου έγινε στις 21-4-67 κι όχι ένα μήνα μετά. Δεν περιμέναμε ένα μήνα για να οργανώσουμε εκδήλωση διαμαρτυρίας...

 20/02/2003