Σωματεμπορία Γυναικών Μεταναστών για Εξαναγκαστική Πορνεία στην Ελλάδα

ΕΠΕΙΓΟΝ ΥΠΟΜΝΗΜΑ:

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η σωματεμπορία γυναικών στην Ελλάδα αποτελεί σοβαρό πρόβλημα και βαρύτατη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ύστερα από πολλά χρόνια ανεπαρκούς αντιμετώπισης της παραβίασης αυτής, τον Μάιο του 2001 εκδόθηκε μια κοινή υπουργική απόφαση των Υπουργών Δημόσιας Τάξης και Εσωτερικών για τη δημιουργία της «Ομάδας Διοίκησης Έργου» για τη σωματεμπορία με σκοπό την ανάπτυξη, το συντονισμό και την εφαρμογή  μιας πολιτικής κατά της σωματεμπορίας στην Ελλάδα.

1) Λαμβάνοντας υπόψη την αύξηση του

φαινομένου της σωματεμπορίας στην Ελλάδα, γεγονός το οποίο έχει αναγνωρίσει η ελληνική κυβέρνηση καθώς και πολλές άλλες πηγές, το Human Rights Watch δέχεται την πρωτοβουλία αυτή θετικά. Ωστόσο, το Human Rights Watch πιστεύει ότι η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να δράσει άμεσα σε διάφορα μέτωπα για την καταπολέμηση της σωματεμπορίας και για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών που πέφτουν θύματα σωματεμπορίας.

Ενώ η Ομάδα Διοίκησης Έργου έχει οδηγίες να ολοκληρώσει τις εργασίες της μέσα σε ένα χρόνο, η επείγουσα φύση των προβλημάτων σωματεμπορίας στην Ελλάδα ζητούν άμεσα μέτρα ώστε να διασφαλιστεί ότι κανένα θύμα σωματεμπορίας στην Ελλάδα δεν θα χρειαστεί να περιμένει ακόμη ένα χρόνο προκειμένου να έχει πρόσβαση στην δικαιοσύνη για τις παραβιάσεις που έχει υποστεί. Ο σκοπός του υπομνήματος αυτού προς την κυβέρνηση είναι να υπογραμμίσει την ανάγκη για την λήψη άμεσων αλλά και μακροπρόθεσμων και αποτελεσματικών μέτρων για τη σωματεμπορία γυναικών για εξαναγκαστική πορνεία στην Ελλάδα. Το υπόμνημα αυτό εστιάζει στα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του προβλήματος της σωματεμπορίας στην Ελλάδα, στις παραβιάσεις στις οποίες υποβάλλονται τα θύματα σωματεμπορίας, και στην μέχρι στιγμής ανεπαρκή αντιμετώπιση εκ μέρους της κυβέρνησης του προβλήματος της σωματεμπορίας ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το σύνολο των συστάσεων που συμπεριλαμβάνονται σχετικά με τα αποτελεσματικά μέτρα για την καταπολέμηση της σωματεμπορίας και για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των θυμάτων σηματοδοτούν τα άμεσα μέτρα που οφείλει να λάβει η κυβέρνηση καθώς και τα πιο μακροπρόθεσμα σχέδια, τα οποία ενδεχομένως να αναλάβει η νέα ομάδα εργασίας.

2) Το Human Rights Watch ελπίζει ότι το υπόμνημα αυτό θα συμβάλλει στον αγώνα κατά της σωματεμπορίας στην Ελλάδα και ότι θα τονίσει εκ νέου ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα των θυμάτων σωματεμπορίας πρέπει να προστατεύονται.       

ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Έρευνα και μεθοδολογία

Παρά τη γενική παραδοχή ότι η σωματεμπορία με σκοπό την εξαναγκαστική πορνεία έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει επιληφθεί του προβλήματος αυτού. Η Ελλάδα έχει αποτύχει στο να δράσει στην πρόληψη και προστασία θυμάτων της σωματεμπορίας καθώς και στην ποινική δίωξη των σωματέμπορων. Οι προσπάθειες επίσης για τον εντοπισμό και την δίωξη αστυνομικών ή άλλων αρχών συνεργών στην σωματεμπορία είναι ανεπαρκείς. 

Τα πορίσματα του Human Rights Watch βασίζονται στην ερευνητική αποστολή που διεξήγαγε στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 2000 και σε εκτενείς έρευνες που ακολούθησαν. Πήραμε συνεντεύξεις από κυβερνητικά στελέχη, από τις αστυνομικές αρχές, από εκπροσώπους μη-κυβερνητικών και διακυβερνητικών οργανώσεων και από στελέχη των φυλακών, και συλλέξαμε πληροφορίες σχετικά με τα θύματα της σωματεμπορίας. Επίσης, στο πλαίσιο της έρευνάς μας, στείλαμε στην ελληνική κυβέρνηση μια σειρά λεπτομερών παρατηρήσεων σχετικά με την προτεινόμενη μεταναστευτική νομοθεσία, η οποία, κατά την άποψή μας, δεν επιλαμβανόταν επαρκώς του θέματος της σωματεμπορίας γυναικών μεταναστών για εξαναγκαστική πορνεία στην Ελλάδα.

3)  Ως αποτέλεσμα της έρευνάς μας, συγκεκριμένα θέματα που προκαλούν ανησυχία όσον αφορά στη σωματεμπορία γυναικών για εξαναγκαστική πορνεία στην Ελλάδα συμπεριλαμβάνουν: την απουσία εκτενούς νομοθεσίας κατά της σωματεμπορίας τις λίγες σε αριθμό ποινικές διώξεις που προβλέπει ο τρέχων ποινικός νόμος για την σωματεμπορία την απουσία προγράμματος προστασίας των θυμάτων σωματεμπορίας, το οποίο θα διευκόλυνε τη συμμετοχή τους στις ποινικές διώξεις την απουσία επιχορηγουμένων από την κυβέρνηση υπηρεσιών για όλα τα θύματα της σωματεμπορίας, συμπεριλαμβανομένων στέγης, ιατρικής φροντίδας, ψυχολογικής υποστήριξης και βοήθειας για άλλες βασικές ανάγκες  τις συνεχείς κρατήσεις και απελάσεις θυμάτων σωματεμπορίας τη συνέργια οργάνων της αστυνομίας στη σωματεμπορία γυναικών. Η σωματεμπορία ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Διεθνής Οργανισμός για την Μετανάστευση (ΔΟΜ)(International

Organization for Migration), χαρακτηρίζοντας την σωματεμπορία ως «μια από τις χειρότερες μορφές κακοποίησης που υφίστανται γυναίκες μετανάστες», πιστεύει ότι εκατοντάδες χιλιάδες γυναίκες καταλήγουν θύματα των παγκόσμιων κυκλωμάτων σωματεμπορίας.

4) Οι κύριοι παράγοντες του εγκλήματος της σωματεμπορίας είναι η επιστράτευση ή/και η μεταφορά ανθρώπων με απατηλά και εξαναγκαστικά μέσα με σκοπό την εκμετάλλευση της εργασίας τους.

5) Η σωματεμπορία γυναικών στη Δυτική Ευρώπη με σκοπό την εξαναγκαστική πορνεία και άλλες μορφές εξαναγκαστικής εργασίας, σημειώνει άνοδο από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι κάθε χρόνο 120,000 γυναίκες και παιδιά γίνονται αντικείμενο σωματεμπορίας για εξαναγκαστική εργασία με προορισμό την Δυτική Ευρώπη.

6) Τα τελευταία χρόνια, οι πρωτοβουλίες κατά της σωματεμπορίας έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των νομοθετικών προγραμμάτων και ρυθμίσεων πολλών διεθνών και τοπικών διακυβερνητικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης,  του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη και άλλων διεθνών μη-κυβερνητικών οργανισμών.

7) Τον Δεκέμβριο του 2000, πάνω από 120 χώρες υπέγραψαν την Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος και 86 χώρες υπέγραψαν το Πρωτόκολλο της Σύμβασης για την Πρόληψη, Καταστολή και Τιμωρία της Σωματεμπορίας, Κυρίως Γυναικών και Παιδιών.

8) Η Ελλάδα έχει υπογράψει τη σύμβαση και το πρωτόκολλο για τη σωματεμπορία αλλά δεν τα έχει ακόμη επικυρώσει. 

Η σωματεμπορία αποτελεί κατ’ αρχήν παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η σωματεμπορία με σκοπό την εξαναγκαστική πορνεία και άλλες μορφές εξαναγκαστικής εργασίας συνίσταται στην παράνομη και συχνά άκρως προσοδοφόρα μεταφορά και πώληση ανθρώπων με σκοπό την εκμετάλλευση της όποιας εργασίας τους. Τα κυκλώματα που ειδικεύονται στη σωματεμπορία γυναικών μεταναστών για εξαναγκαστική πορνεία οργανώνουν το ταξίδι και την τοποθέτηση σε θέση εργασίας των γυναικών και με απατηλά και εξαναγκαστικά μέσα τους επιβάλλουν βάναυσες συνθήκες εργασίας όπου υποχρεούνται να πληρώσουν σκανδαλώδη «χρέη» προτού εισπράξουν ή απελευθερωθούν. Όσο θεωρούνται χρεώστες, οι γυναίκες αντιμετωπίζουν ένα φάσμα κακοποιήσεων από το να μην πληρώνονται για την ήδη ολοκληρωμένη εργασία τους και να δουλεύουν υπερβολικά πολλές ώρες  έως να υποβάλλονται σε συνεχή παρακολούθηση και σε συνθήκες δουλείας. Στις πιο ακραίες περιπτώσεις, οι γυναίκες κρατούνται σε κατάσταση εξαναγκαστικής εργασίας ή υποδούλωσης για χρέη και πουλιούνται ξανά και ξανά από τον έναν ιδιοκτήτη οίκου ανοχής στον άλλον, χωρίς καμία ελπίδα απόδρασης ή εξόφλησης των «χρεών» τους.

9) Επιπλέον, πολλές γυναίκες θύματα σωματεμπορίας κακοποιούνται σωματικά, βιάζονται, εκβιάζονται ψυχολογικά και αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας από σεξουαλικά μεταδιδόμενες ασθένειες. Η ανυπακοή μπορεί να επιφέρει πρόστιμα, σωματική βία ή ακόμη και το θάνατο. Το να αποδράσει κανείς από αυτές τις συνθήκες καθίσταται εξαιρετικά δύσκολο ή ακόμη και επικίνδυνο, με πιθανό αποτέλεσμα την επιβολή βίαιων αντιποίνων κατά της γυναίκας ή κατά μελών της οικογενείας της από τους λειτουργούς του κυκλώματος. 

 Όλες οι κυβερνήσεις έχουν την υποχρέωση να καταπολεμούν την σωματεμπορία καθώς και τις άλλες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που προκύπτουν, συμπεριλαμβανομένων και αυτών των εργατικών δικαιωμάτων, του βιασμού, της σωματικής κακοποίησης, της υποδούλωσης για χρέη και της  στέρησης της ελευθερίας. Η έλλειψη δράσης εκ μέρους των κυβερνήσεων κατά της σωματεμπορίας αποτελεί συνέργια. Όσον αφορά στη σωματεμπορία με  σκοπό συγκεκριμένα την εξαναγκαστική πορνεία, οι κυβερνήσεις των χωρών προέλευσης και των χωρών στις οποίες οδηγούνται οι γυναίκες που γίνονται αντικείμενο σωματεμπορίας  πρέπει να βρίσκονται σε επιφυλακή σε σχέση με το πρόβλημα αυτό και οφείλουν να λάβουν αποτελεσματικά μέτρα προς την εξάρθρωση και πρόληψή του. Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων διαβημάτων, θα πρέπει να επενδύσουν σε επιμορφωτικές καμπάνιες, οι οποίες να πληροφορούν τις γυναίκες μετανάστες σχετικά με τα εργατικά τους δικαιώματα και τις κακοποιήσεις που προκύπτουν από την σωματεμπορία και να δημιουργηθούν  τηλέφωνα άμεσης επικοινωνίας με ειδικευμένο προσωπικό για την παροχή βοήθειας στα θύματα σωματεμπορίας. Οι κυβερνήσεις οφείλουν να προβούν σε όλα τα δυνατά βήματα ώστε να προσδιορίζονται με σαφήνεια , να ερευνώνται και να τιμωρούνται οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων που διαπράττουν οι σωματέμποροι και ώστε να αποζημιώνονται τα θύματα σωματεμπορίας. Επιπροσθέτως, οι κυβερνήσεις των χωρών προέλευσης και προορισμού πρέπει να λάβουν μέτρα για τον τερματισμό της διαφθοράς της αστυνομίας και της συνέργιας εκ μέρους των παραγόντων της στη σωματεμπορία.  

Οι κυβερνήσεις έχουν υποχρέωση να επιληφθούν του προβλήματος της επισφαλούς νομικής και κοινωνικής θέσης των ατόμων που έχουν γίνει αντικείμενο σωματεμπορίας, λαμβάνοντας συγκεκριμένα μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων. Οφείλουν επίσης να λάβουν μέτρα τα οποία να προσφέρουν στα θύματα  της σωματεμπορίας την ευκαιρία να συνεργαστούν αποτελεσματικά και με ασφάλεια με τις αστυνομικές αρχές. Τα μέτρα αυτά συμπεριλαμβάνουν την αναστολή απέλασης, την εξαίρεση  των θυμάτων σωματεμπορίας από κράτηση και δίωξη για αδικήματα άμεσης συνέπειας της σωματεμπορίας τους, την ύπαρξη πραγματικών ευκαιριών για απονομή της δικαιοσύνης και αποζημίωση για τις κακοποιήσεις που έχουν υποστεί, την εγγύηση πρόσβασης σε στέγη, ιατρικής φροντίδας και άλλες απαραίτητες υπηρεσίες, την εγγύηση της προσωπικής τους ασφάλειας και της ασφάλειας των μελών των οικογενειών τους, την διευκόλυνση του ασφαλούς  και ανθρώπινου επαναπατρισμού τους και την ύπαρξη εναλλακτικών του επαναπατρισμού όταν αυτός δεν είναι εφικτός, συμπεριλαμβανομένης της επανεγκατάστασης σε τρίτες χώρες.

10) Ωστόσο, ως απάντηση στην αυξανόμενη σωματεμπορία, οι περισσότερες Δυτικοευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν προσεγγίσει το φαινόμενο αυτό δια μέσου του «ελέγχου της εγκληματικότητας». Η έμφαση έχει δοθεί στην αυξημένη φύλαξη συνόρων, στα μέτρα για την καταπολέμηση των οργανωμένων  εγκληματικών κυκλωμάτων σωματεμπορίας και στον εντοπισμό, εκφοβισμό και στην απέλαση μεταναστών θυμάτων σωματεμπορίας. Αγνοώντας τη σχέση μεταξύ των αυξανόμενα περιοριστικών πολιτικών μετανάστευσης και ασύλου στην Δυτική Ευρώπη και της ραγδαίας ανόδου της σωματεμπορίας, πολλές κυβερνήσεις αδυνατούν να κατανοήσουν την σωματεμπορία ως ένα ζήτημα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προσφύγων. Ωστόσο, μερικοί υποστηρίζουν ότι οι ίδιες οι αντι-μεταναστευτικές πολιτικές των Δυτικοευρωπαϊκών κυβερνήσεων συντελούν σημαντικά στην αύξηση της σωματεμπορίας  στην περιοχή.

11) Κατά το ΔΟΜ, «ένας άλλος τρόπος καταπολέμησης αυτού του θανατηφόρου και βάναυσου εμπορίου θα ήταν να εξετάσουν οι κυβερνήσεις την πιθανότητα δημιουργίας περισσότερων νόμιμων ευκαιριών έτσι ώστε να μην αναγκάζονται οι γυναίκες να καταφεύγουν σε αμφιλεγόμενες εργασίες προκειμένου να ζήσουν τις οικογένειές τους.»

12) ΕΛΛΑΔΑ

Χώρα διεύλευσης και προορισμού για γυναίκες θύματα σωματεμπορίας 

Η ελληνική κυβέρνηση οργάνωσε πέρυσι ένα πολυέξοδο συνέδριο.  Ωστόσο δεν υπάρχει ούτε καν μια ενημερωτική καμπάνια στο θέμα της σωματεμπορίας.

Δεν υπάρχουν χρήματα για άμεσες υπηρεσίες για γυναίκες. Η κυβέρνηση δεν έχει κάνει απολύτως τίποτα. Μέλος του Ευρωπαϊκού Φόρουμ  Αριστερών Φεμινιστριών, 14 Νοεμβρίου 2000.

Παρά την ανάπτυξη πρωτοβουλιών κατά της σωματεμπορίας σε διεθνή και τοπικά επίπεδα - και στις διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες μεταξύ των Ευρωπαϊκών κρατών - η Ελλάδα δεν έχει λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την αντιμετώπιση των δικών της προβλημάτων σωματεμπορίας. Η κυβέρνηση ουσιαστικά έχει ακολουθήσει την προσέγγιση του «ελέγχου της εγκληματικότητας» για την αντιμετώπιση της σωματεμπορίας. Έχει κάνει λίγα πράγματα προκειμένου να αυξήσει την ενημέρωση σχετικά με τις παραβιάσεις της σωματεμπορίας ή προκειμένου να καταστήσει νόμους και προγράμματα τα οποία καταπολεμούν την σωματεμπορία και ταυτόχρονα τιμωρούν τους σωματέμπορους και προσφέρουν προστασία στα θύματα σωματεμπορίας - κατά κύριο λόγο γυναίκες μετανάστες. Στην πρώτη ετήσια έκθεσή του σχετικά με τη σωματεμπορία, που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2001, το State Department των Η.Π.Α. έδωσε στην Ελλάδα την χαμηλότερη αξιολόγησή του όσον αφορά στην προσαρμογή της στα ελάχιστα στάνταρ για την καταπολέμηση της σωματεμπορίας και την προστασία των θυμάτων σωματεμπορίας.

13) Η έκθεση δήλωνε ότι η Ελλάδα δεν είχε καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για την καταπολέμηση της σωματεμπορίας και ότι δεν είχε αναγνωρίσει δημοσίως τη σωματεμπορία ως πρόβλημα. Επίσης δήλωνε ότι η Ελλάδα δεν είχε εφαρμόσει καμία νομοθεσία κατά της σωματεμπορίας, ότι σπανίως διώκονται οι σωματέμποροι και ότι όταν δικάζονται τιμωρούνται με ελαφρυές ποινές και χαρακτήρισε τη διαφθορά της αστυνομίας και της υπηρεσίας συνοριακής φύλαξης «μείζον πρόβλημα».

14)  Η αποτυχία της κυβέρνησης να επιληφθεί του προβλήματος της σωματεμπορίας μεταναστών δεν είναι αποτέλεσμα της έλλειψης πληροφοριών σχετικά με την σοβαρότητα του προβλήματος. Ήδη το 1996, το Ίδρυμα

Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου δημοσίευσε μια έκθεση σχετικά με τη σωματεμπορία γυναικών, η οποία συμπεριλάμβανε μια σειρά συστάσεων υπό τον τίτλο «Προληπτικά μέτρα για τα  θύματα, κατασταλτικά μέτρα για τους παραβάτες, και μέτρα για την κοινωνική αποκατάσταση των θυμάτων».

15) Το 1999, ο ΟΑΣΕ κατέγραψε την Ελλάδα ως μια από τις κυριότερες χώρες προορισμού γυναικών που γίνονται αντικείμενο σωματεμπορίας.

16) Ο ΔΟΜ έχει προσδιορίσει την Ελλάδα ως χώρα κλειδί μεταξύ των χωρών προορισμού και διέλευσης για παράτυπους μετανάστες από τον Καύκασο, ιδίως γυναικών που γίνονται αντικείμενο σωματεμπορίας με σκοπό την εξαναγκαστική πορνεία.

17) Οι εκθέσεις του State Department των Η.Π.Α. του 2000 για τα ανθρώπινα δικαιώματα ανά χώρα υπεδείκνυαν ότι η σωματεμπορία γυναικών στην Ελλάδα έχει «αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια».

18) Παρομοίως, μια έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Μαρτίου του 2000 επίσης δήλωνε ότι η σωματεμπορία γυναικών έχει «αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια» στην Ελλάδα.

19) Η έκθεση, η οποία ήταν μια έρευνα ως προς τις πρωτοβουλίες κάθε χώρας-μέλους της Ε.Ε. προς την κατάργησή της, αφιέρωσε λιγότερο από μια σελίδα στην Ελλάδα, υποδεικνύοντας πως η Ελλάδα δεν είχε λάβει κανένα σημαντικό μέτρο προς αυτό τον σκοπό.  Κατέληγε παραθέτοντας τις παρατηρήσεις μιας έκθεσης της Επιτροπής για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών (CEDAW) του 1999 σχετικά με την έκθεση της Ελλάδας ως προς την εφαρμογή της συνθήκης:  Η Επιτροπή επίσης εκφράζει την ανησυχία της σχετικά με την αύξηση σωματεμπορίας γυναικών. Όσον αφορά στο ζήτημα αυτό, σημειώνει ότι δεν έχει δοθεί η απαραίτητη σημασία στη σύνδεση μεταξύ της ανεπαρκούς εφαρμογής και της σωματεμπορίας και μετανάστευσης γυναικών. Η Επιτροπή συνιστά να παρακολουθείται αποτελεσματικά η εφαρμογή των κανονισμών σχετικά με την πορνεία και να ληφθούν επαρκή μέτρα για την αντιμετώπιση της σωματεμπορίας γυναικών.

20) Πιο πρόσφατα, τον Μάιο του 2001, ένας άλλος φορέας των Ηνωμένων Εθνών, η Επιτροπή κατά των Βασανιστηρίων (CAT) συνέστησε την Ελλάδα να προβεί σε βήματα για την «πρόληψη και τιμωρία της σωματεμπορίας γυναικών και άλλων μορφών βίας κατά των γυναικών.»

21) Η έρευνα του Human Rights Watch επί του θέματος της σωματεμπορίας, η οποία περιγράφεται παρακάτω, υποστηρίζει την εκτίμηση αυτή, και υποδεικνύει ότι η σωματεμπορία γυναικών για εξαναγκαστική πορνεία στην Ελλάδα παραμένει ένα σοβαρό πρόβλημα, το οποίο η ελληνική κυβέρνηση, μέχρι στιγμής,  δεν έχει αντιμετωπίσει σοβαρά - παρά τη σημαντική ενημέρωση επί του θέματος.

22) Οι υποχρεώσεις της Ελλάδας σύμφωνα με τη διεθνή και τοπική νομοθεσία

Η Ελλάδα έχει επικυρώσει αρκετά διεθνή και τοπικά όργανα τα οποία απαγορεύουν τις διακρίσεις βάσει φύλλου, φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, ή/και μεταναστευτικού καθεστώτος και τα οποία απαγορεύουν  όλες τις μορφές εξαναγκαστικής εργασίας και άλλες μορφές δουλείας καθώς και τις παραβιάσεις των εργατικών δικαιωμάτων.

23)  Τα σύμφωνα και οι συμβάσεις αυτές δεσμεύουν την Ελλάδα να προστατεύει τα ανθρώπινα δικαιώματα παντός ανθρώπου που υποβάλλεται σε οποιαδήποτε μορφή εξαναγκαστικής εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών μεταναστών που γίνονται αντικείμενο σωματεμπορίας για εξαναγκαστική πορνεία στην Ελλάδα. Με το να επιτρέπει στους δράστες να εκμεταλλεύονται τις γυναίκες θύματα σωματεμπορίας ατιμωρητί - και με την ανεπαρκής περιστολή της διαφθοράς των κυβερνητικών και αστυνομικών αρχών, οι οποίες διευκολύνουν τη σωματεμπορία γυναικών για εξαναγκαστική πορνεία - η Ελλάδα δεν πληρεί τις διεθνείς και τοπικές υποχρεώσεις της και επιδεινώνει την ευάλωτη σε κακοποιήσεις θέση των γυναικών.

Σωματεμπορία γυναικών για εξαναγκαστική πορνεία στην Ελλάδα

Οι δημοσιευμένες έρευνες και εκθέσεις  για την σωματεμπορία γυναικών στην Ελλάδα  με σκοπό την εξαναγκαστική πορνεία καταλήγουν όλες στο ίδιο συμπέρασμα: ότι η Ελλάδα έχει προβεί σε λίγες πράξεις ώστε να επιληφθεί των προβλημάτων που πηγάζουν από την σωματεμπορία παρά την ύπαρξη ισχυρών αποδείξεων ότι μετανάστες - κατά κύριο λόγο γυναίκες - υποβάλλονται σε οδυνηρές κακοποιήσεις στα χέρια των σωματέμπορων.

24)  Η ιστορία της Μαριάννας Βάλκοβα είναι χαρακτηριστική μεταξύ των γυναικών που έχουν πέσει θύματα σωματεμπορίας με σκοπό την εξαναγκαστική πορνεία.

25) Είναι από τη Βουλγαρία και συνομίλησε με το Human Rights Watch στις φυλακές γυναικών Κορυδαλλού στην Αθήνα: Πλήρωσα έναν άντρα 350 γερμανικά μάρκα (περίπου US$162) για να έρθω στην Ελλάδα καθότι δεν είχα χαρτιά. Άντ' αυτού, με έφερε στην Ελλάδα και μετά με πούλησε σε ένα μπαρ. Μου είπε ότι θα με σκοτώσει εάν φύγω. Δεν μπορούσαμε να βγούμε απ\'το σπίτι. Ήμασταν δώδεκα γυναίκες, όλες μεταξύ δεκαπέντε και είκοσι χρονών. Το μέρος ήταν καθαρό. Κοιμόμασταν με πολλούς άντρες, δέκα άντρες την ημέρα. Όταν προσπαθούσαμε να φύγουμε μας έδερναν. Εμένα με έδειραν με μια ζώνη. Με πόνεσαν. Και τις άλλες το ίδιο. Ήρθε η αστυνομία και μας συνέλαβε όλες και μας έφεραν σε μια μικρή φυλακή. Ήμασταν όλες εκεί. Οι γυναίκες ήταν απ\'τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ρωσία, απ\'την Αφρική όχι. Έμεινα τέσσερις μήνες στη φυλακή. Μετά απ’ αυτό πήγα στο δικαστήριο. Επειδή δεν είχα χαρτιά, το δικαστήριο μου έδωσε ποινή τριών μηνών [αναστολή ποινής και άμεση απέλαση] και μου είπαν πως δεν μπορώ να επιστρέψω στην Ελλάδα για πέντε χρόνια.

26) Τον Νοέμβριο του 2000, η Μαριάννα εκτελούσε ποινή δύο μηνών στον Κορυδαλλό διότι επέστρεψε στην Ελλάδα με τον άντρα της και το παιδί της πριν την λήξη της πενταετούς περιόδου αναμονής. Η κατάστασή της ως θύμα

σωματεμπορίας δεν λήφθηκε υπόψη σε καμιά στιγμή κατά την διάρκεια των δύο φυλακίσεών της. Όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις γυναικών που έχουν πέσει θύματα σωματεμπορίας για εξαναγκαστική πορνεία, η αστυνομία ασχολήθηκε μόνο με το καθεστώς της ως μετανάστης - χωρίς χαρτιά - και όχι με τις κακοποιήσεις που υπέστη στα χέρια των σωματέμπορων. Η Μαριάννα ήταν θύμα σωματεμπορίας την πρώτη φορά που εισήλθε στην Ελλάδα αλλά αντί να αντιμετωπιστεί ως θύμα μιας παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τιμωρήθηκε με κράτηση και με απαγόρευση επανεισόδου (βλ. παρακάτω κεφάλαιο σχετικά με την έλλειψη προστασίας θυμάτων).

27) Το Human Rights Watch εκφράζει ανησυχία όσον αφορά στην έλλειψη μηχανισμών στην Ελλάδα  για τον προσδιορισμό και την υποστήριξη των θυμάτων σωματεμπορίας. Επίσης, οι προσπάθειες  διακυβερνητικών ή μη-κυβερνητικών οργανισμών να μεσολαβήσουν εκ μέρους των θυμάτων σωματεμπορίας  πολλές φορές δεν τελεσφορούν λόγω της έλλειψης ενδιαφέροντος ή συνεργασίας εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης, λόγω πιθανής συνέργιας των ελληνικών αστυνομικών αρχών στη σωματεμπορία και λόγω της ελλειπούς υποδομής στην Ελλάδα για την επίλυση των προβλημάτων της σωματεμπορίας. Ο ΔΟΜ έχει προσπαθήσει να βοηθήσει γυναίκες θύματα σωματεμπορίας από την κεντρική και ανατολική Ευρώπη με μικρή όμως επιτυχία. Η μια περίπτωση αφορούσε μια γυναίκα, την οποία το γραφείο του ΔΟΜ στο Βουκουρέστι περιέγραψε - σε ένα επείγον φάξ προς το γραφείο του ΔΟΜ στην Αθήνα - ως «ένα κορίτσι από τη Ρουμανία θύμα σωματεμπορίας το οποίο κρατείται όμηρος και εξαναγκάζεται να εκπορνεύεται σε ένα μπαρ στην Ελλάδα.»

28) Το γραφείο του Βουκουρεστίου έδωσε στο γραφείο της Αθήνας τα ονόματα του νησιού, του χωριού και του μπαρ όπου βρισκόταν η γυναίκα, το όνομα του σωματέμπορου και τα τηλέφωνά του, το όνομα της γυναίκας και τον τόπο διαμονής της στη Ρουμανία, καθώς και το όνομα, τηλέφωνο και φαξ του στελέχους του ελληνικού Υπουργείου Δημόσιας Τάξης το οποίο προσφάτως εκπροσώπευσε την Ελλάδα στην Ειδική Επιτροπή της Πρωτοβουλίας για την Συνεργασία στην Ν.Α. Ευρώπη (Southeast Europe Cooperative Initiative [SECI]) με θέμα τον άνθρωπο και την παράνομη σωματεμπορία.29 Ο Κος Έσδρας του ΔΟΜ πίστευε ότι το μέγεθος των διαθέσιμων πληροφοριών θα επέτρεπαν μια θετική εξέλιξη για την περίπτωση της γυναίκας αυτής. Έκανε λάθος: Τηλεφώνησα στο αρμόδιο τμήμα του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης για θέματα σωματεμπορίας γυναικών [το γραφείο του στελέχους που παρίστατο στο προαναφερθέν συνέδριο του SECI]. Έστειλα στο υπουργείο ένα φαξ με το όνομα του κοριτσιού, δηλώνοντας ότι βρίσκεται στο μπαρ Tutti Frutti στην Κώ,  με το όνομα του σωματέμπορου καθώς και το νούμερο του κινητού τηλεφώνου του. Παρακάλεσα το υπουργείο να μην την απελάσουν. Τους είπα ότι θα το αναλάβει ο ΔΟΜ, θα πληρώσει τα έξοδα της. Ο ΔΟΜ θα την επαναπατρίσει. Το αποτέλεσμα; Καμία γραπτή απάντηση.

30) Ο ΔΟΜ αργότερα έμαθε ότι ο σωματέμπορος τέθηκε υπό κράτηση - αλλά η αστυνομία  δεν βρήκε ποτέ τη Ρουμάνα γυναίκα.

31) Σύμφωνα με την αστυνομία, ο σωματέμπορος τους είπε ότι η γυναίκα είχε σταλεί πίσω στη Ρουμανία. Χωρίς την μαρτυρία της γυναίκας, οποιεσδήποτε κατηγορίες κατά του σωματέμπορου έχουν πολύ λιγότερες πιθανότητες να τελεσφορήσουν. Το γεγονός ότι η τοπική αστυνομία είχε τόσο λεπτομερείς πληροφορίες αλλά απέτυχε στο να εντοπίσει την γυναίκα ενέπνευσε ανησυχία και υποψίες για πιθανή συνέργια της αστυνομίας στη σωματεμπορία (βλ. παρακάτω κεφάλαιο περί συνέργιας της αστυνομίας στην σωματεμπορία). Εξ άλλου, η αστυνομία δεν θα πρέπει ποτέ να στηρίζεται στα λεγόμενα σωματέμπορων, αλλά θα πρέπει να διεξάγει ανεξάρτητες και εκτενείς έρευνες καταγγελιών σωματεμπορίας.  Η έλλειψη κυβερνητικών υπηρεσιών για γυναίκες θύματα σωματεμπορίας στην Ελλάδα οδηγεί συχνά στην ασυντόνιστη μέριμνά τους. Με αποτέλεσμα, πολλές γυναίκες οι οποίες καταφέρνουν να αποδράσουν δεν έχουν τη δυνατότητα να στηριχτούν στις αρχές για προστασία ή για βοήθεια για τον ασφαλή επαναπατρισμό τους στις χώρες καταγωγής τους. Η Κα Σίσση Βωβού, μέλος του Δικτύου Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών και του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Αριστερών Φεμινιστριών, είπε στο Human Rights Watch για δύο γυναίκες από τη Ρουμανία οι οποίες κατάφεραν να αποδράσουν από τους σωματέμπορους τους. Μια ομάδα μαθητών βρήκαν τις αποπροσανατολισμένες γυναίκες και τις πήγαν στο Δίκτυο. Κατά την Κα Βωβού, η υπόθεση αυτή - η οποία έλαβε χώρα το 1998 - ήταν ο καταλύτης ώστε να ξεκινήσει το Δίκτυο την δουλειά με θέματα σωματεμπορίας: Πήγαμε στη Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων και μας είπαν πως οι γυναίκες  δεν μπορούν να στεγαστούν καθότι δεν έχουν διαβατήρια και στοιχεία ιατρικών εξετάσεων. Πρέπει να γνωρίζετε ότι σε ολόκληρη την Ελλάδα, με πληθυσμό άνω τον δέκα εκατομμυρίων, υπάρχει μόνο ένα καταφύγιο για κακοποιημένες γυναίκες. Έχει τρία δωμάτια και χωρητικότητα δεκαπέντε κρεβατιών. Η Γενική Γραμματεία βοήθησε, αλλά αργότερα δεν έδειξε πολύ ενδιαφέρον. Τελικά, οι δύο γυναίκες  έμειναν στο καταφύγιο για περίπου ενάμιση μήνα αλλά μετά έμειναν σε σπίτια ιδιωτών για ενάμιση μήνα. Στο καταφύγιο ήταν δύσκολα γι\'αυτές γιατί οι γυναίκες εκεί νόμιζαν ότι οι Ρουμάνες ήταν πόρνες και ότι δεν θα έπρεπε να βρίσκονται εκεί μαζί τους. Πραγματικά χρειάστηκε να τσακωθούμε προκειμένου να τις βοηθήσουμε να επιστρέψουν στην χώρα τους. Η κυβέρνηση δεν πλήρωσε ποτέ για τον επαναπατρισμό τους. Τα έξοδα τα κάλυψε η Γενική Γραμματεία με ιδιωτικά χρήματα.

32) Η Κα Βωβού είπε ότι έκτοτε το Δίκτυο έχει προσφέρει βοήθεια σε περίπου δέκα γυναίκες, «αλλά δεν μπορούμε να τις κρατάμε γιατί έχουμε μόνο την καρδιά, όχι τις υπηρεσίες και την υποστήριξη που χρειάζονται.»

33)  Στην Ελλάδα ουσιαστικά δεν υπάρχει καμία βοήθεια για τις γυναίκες θύματα σωματεμπορίας όσον αφορά στον επαναπατρισμό τους. Μια Ουκρανή κάλεσε ένα τηλέφωνο άμεσης επικοινωνίας στο Κίεβο προκειμένου να ζητήσει βοήθεια για να αποδράσει από τους έλληνες σωματέμπορους της.

34) Άλλες  γυναίκες που κατάφεραν να αποδράσουν επικοινώνησαν με την Ουκρανική πρεσβεία αλλά δεν υπήρχε ιδιαίτερη προθυμία για παροχή βοήθειας. Ο Ουκρανός πρόξενος είχε τηλεφωνήσει στο ΔΟΜ για να εκφράσει την ανησυχία του για τις Ουκρανές γυναίκες που πέφτουν θύματα σωματεμπορίας και για το απαγορευτικό κόστος του επαναπατρισμού τους. Στη συνέχεια, το γραφείο του ΔΟΜ στην Αθήνα ζήτησε από την διεθνή γραμματεία του ειδική επιχορήγηση ώστε να δημιουργηθεί ένα ανθρωπιστικό ταμείο για την επιχορήγηση αεροπορικών εισιτηρίων για τον επαναπατρισμό Ουκρανών γυναικών θυμάτων σωματεμπορίας. Ωστόσο, το ταμείο έχει υπάρξει άδειο από το Νοέμβριο του 2000.

35) Σε αρκετές περιπτώσεις, μη-κυβερνητικές οργανώσεις στις χώρες καταγωγής των γυναικών μεταναστών προσπαθούν να βοηθήσουν τα θύματα σωματεμπορίας και έρχονται σε επαφή με τις αρχές της χώρας όπου βρίσκεται μια γυναίκα. Και οι δικές τους οι προσπάθειες επίσης παρεμποδίζονται εξαιτίας της έλλειψης στην Ελλάδα ενός συντονισμένου σχεδίου για την αντιμετώπιση της σωματεμπορίας και για την υποστήριξη των θυμάτων της. Η La Strada-Ukraine, μια οργάνωση κατά της σωματεμπορίας στο Κίεβο, επιβεβαίωσε στο Human Rights Watch ότι η σωματεμπορία Ουκρανών γυναικών στην Ελλάδα είναι μείζον πρόβλημα.

36) Η La Strada έχει καταγράψει τριάντα έξι περιπτώσεις Ουκρανών γυναικών στην Ελλάδα.

37) Η ενεργός ανάμιξη της οργάνωσης συνήθως ήταν αποτέλεσμα των αιτήσεων μελών οικογενείας γυναικών ή κοριτσιών για βοήθεια στον εντοπισμό εξαφανισμένων ατόμων. Μερικές φορές και οι ίδιες οι γυναίκες που είχαν πέσει θύματα σωματεμπορίας ήρθαν σε επαφή με την οργάνωση, αλλά πιο σπάνια από ότι  οι οικογένειές τους. Καθότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει καμία δημόσια ενημερωτική καμπάνια κατά της σωματεμπορίας και ούτε τηλέφωνα άμεσης επικοινωνίας για παροχή βοήθειας στα θύματα, οι Ουκρανές και οι υπόλοιπες γυναίκες θύματα στηρίζονται μόνο στις ελάχιστες μη-κυβερνητικές οργανώσεις  για πληροφόρηση και στήριξη κατά την διάρκεια των προσπαθειών τους να αποδράσουν από τους σωματέμπορους τους ή για πρόσβαση σε υπηρεσίες απαραίτητες μετά την απόδρασή τους.

Προσεγγίζοντας τη σωματεμπορία δια μέσου του «ελέγχου της εγκληματικότητας»

Η σωματεμπορία γυναικών με σκοπό την εξαναγκαστική πορνεία αποτελεί έγκλημα και συνεπώς απαιτεί μια σωστά συντονισμένη προσέγγιση ελέγχου της εγκληματικότητας. Εντούτοις, μια τέτοια προσέγγιση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα δικαιώματα των θυμάτων, παρέχοντάς τους προστασία και διασφαλίζοντάς τους πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τις κακοποιήσεις που έχουν υποστεί. Στη Ελλάδα, ωστόσο, οι άνθρωποι χωρίς νόμιμα έγγραφα οι οποίοι συλλαμβάνονται από την αστυνομία συχνά αντιμετωπίζονται ως εγκληματίες και τίθενται υπό κράτηση και απελαύνονται παρά το γεγονός ότι είναι θύματα σωματεμπορίας. Κατά την Κα Ρεγγίνα Δεσφινιώτου, Αστυνόμο Α\' με το Τμήμα Δημόσιας Ασφάλειας, «αν μια γυναίκα δεν έχει ταξιδιωτικά έγγραφα, πρέπει να απελαθεί σύμφωνα με τον νόμο περί αλλοδαπών 1975/1991.»

38) Στελέχη του ΔΟΜ στην Αθήνα επιβεβαίωσαν ότι οι γυναίκες που έχουν πέσει θύματα σωματεμπορίας συνεχώς κρατούνται και απελαύνονται.

39) Ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης, Κος Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, είπε στο Human Rights Watch ότι «η αστυνομία ελέγχει πρώτα τις γυναίκες για το αν έχουν χαρτιά προτού τεθούν υπό κράτηση και απελαθούν», προσθέτοντας ότι «οι γυναίκες που αποφασίζουμε να απελάσουμε προέρχονται κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη».

40) Ωστόσο, όταν έπειτα ρωτήθηκε για την δυνατότητα παροχής προστασίας σε αυτές τις γυναίκες, τότε δήλωσε ότι οι γυναίκες που έχουν πέσει θύματα σωματεμπορίας δεν τίθενται υπό κράτηση με άμεση απέλαση αλλά ότι προστατεύονται ως θύματα σωματεμπορίας:  Οι γυναίκες που συλλαμβάνονται εδώ δεν διώκονται. Απλά επιστρέφουν στα σπίτια τους. Πολλοί άνθρωποι έχουν συλληφθεί και κατηγορηθεί για σωματεμπορία. Τις προστατεύουμε όλες αυτές τις γυναίκες. Τους δίνουμε άδεια να παραμείνουν εδώ. Τους παρέχουμε ασφάλεια. Είχαμε μια τέτοια υπόθεση προ ημερών. Ήταν μια γυναίκα από τη Μολδαβία η οποία κατήγγειλε ένα σωματέμπορο. Την προστατέψαμε και την κρατήσαμε εδώ στην Ελλάδα. Είναι τώρα εδώ γιατί θέλαμε να δικάσουμε το σωματέμπορό της. Μέχρι να έρθουμε σε επαφή μαζί τους για να γνωρίσουμε ποιος χρειάζεται βοήθεια, δεν μπορούμε να βοηθήσουμε. Κάθε δήμος έχει κέντρα όπου μπορούν να βρουν καταφύγιο οι γυναίκες. Στην Αθήνα υπάρχουν δύο τέτοια σπίτια. Μένουν εκεί από έναν έως δύο μήνες.

41) Το Human Rights Watch συνομίλησε με ακτιβιστές υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών, οι οποίες διέψευσαν το ότι τα καταφύγια για κακοποιημένες γυναίκες χρησιμοποιούνται τακτικά για θύματα σωματεμπορίας. Μας είπαν ότι οι γυναίκες μετανάστες θύματα σωματεμπορίας συνήθως καταλήγουν στα κρατητήρια εν αναμονή απέλασης, στις φυλακές για παράνομη εργασία στην Ελλάδα ή στους δρόμους.

42) Οι ανησυχίες που έχουν εκφράσει άλλες χώρες υποδεικνύουν ότι η Ελλάδα πράγματι  αντιμετωπίζει τις γυναίκες θύματα σωματεμπορίας ως αλλοδαπές χωρίς νόμιμα έγγραφα. Τον Ιανουάριο του 2001, για παράδειγμα, στελέχη της Ουκρανικής κυβέρνησης   επισκέφτηκαν την Ελλάδα με σκοπό τη δημιουργία ενός δικτύου για τον επαναπατρισμό Ουκρανών γυναικών και τη συζήτηση για συνεργασία στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Η επίσκεψη οργανώθηκε, εν μέρει, από τον ΟΑΣΕ  λόγω της ανησυχίας του για το γεγονός ότι στην Ελλάδα «δεν υπάρχει ο απαραίτητος μηχανισμός για την διαφοροποίηση μεταξύ των παράνομων μεταναστών και των θυμάτων σωματεμπορίας».

43) Σύμφωνα με τον  ΟΑΣΕ: Αν τους αντιλαμβάνονται ως θύματα της σωματεμπορίας και της οργανωμένης εγκληματικής δράσης - και προστατεύονται ως εκ τούτου - τότε μπορούν [τα θύματα σωματεμπορίας] να καταθέσουν ως μάρτυρες κατά των σωματέμπορων. Αυτό θα ήταν ένα μεγάλο βήμα προς την δίωξη των σωματέμπορων.

44) Έχουν εκφραστεί ανησυχίες όσον αφορά στο γεγονός ότι τα θύματα σωματεμπορίας δεν διαφοροποιούνται από τους μετανάστες χωρίς νόμιμα έγγραφα και όσον αφορά στις μεθόδους απέλασης που χρησιμοποιεί η κυβέρνηση. Η ελληνικές αρχές τακτικά απελάσουν γυναίκες θύματα σωματεμπορίας με λεωφορεία ή τρένα, στέλνοντάς τες ασυνόδευτες  και χωρίς να έχουν  συντονίσει κάποια βοήθεια στον τόπο προορισμού. Κατά τον Κο Ντάνιελ Έσδρα του ΔΟΜ, η απέλαση δια ξηράς είναι «ο φθηνότερος τρόπος», αλλά «αφήνει τις γυναίκες εκτεθειμένες και ευάλωτες διότι οι σωματέμποροι μπορούν να ξαναπάρουν τις γυναίκες όταν αυτές ταξιδεύουν έτσι».

45) Ο Κος Έσδρας υποστήριξε ότι ο επαναπατρισμός των γυναικών θυμάτων σωματεμπορίας πρέπει να γίνεται αεροπορικώς και ότι στον τόπο προορισμού θα έπρεπε να τις περιμένει κάποιο στέλεχος του ΔΟΜ για βοήθεια στην επανένταξή τους. Κατά την Κα Σίσση Βωβού του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Αριστερών Φεμινιστριών, η απέλαση θυμάτων σωματεμπορίας δια ξηράς εκθέτει τις γυναίκες στον κίνδυνο να απορροφηθούν ξανά από τα κυκλώματα σωματεμπορίας διότι οι σωματέμποροι έχουν «μακριά χέρια» και είναι ικανοί να οργανώσουν την απαγωγή των γυναικών κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους.

46) Στην πραγματικότητα, οι ελληνικές αρχές έχουν κάνει κάποια πρόβλεψη για τον αεροπορικό επαναπατρισμό των θυμάτων σωματεμπορίας - ωστόσο ελάχιστοι το γνωρίζουν. Τον Απρίλιο του 2000, το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης εξέδωσε μια οδηγία η οποία προόριζε χρηματικά ποσά για την αγορά αεροπορικών εισιτηρίων για μερικά θύματα σωματεμπορίας. Σύμφωνα με τον Υποστράτηγο Κο Νικόλαο Τασσιόπουλο του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης: Πολλές γυναίκες από την Ουκρανία, τη Μολδαβία, την Αλβανία και τη Ρουμανία πέφτουν θύματα σωματεμπορίας αλλά όταν προσπαθήσαμε να τις στείλουμε πίσω, για παράδειγμα, στην Ουκρανία μέσω Βουλγαρίας, τα εγκληματικά κυκλώματα έμπαιναν στα τρένα και ανάγκαζαν τις γυναίκες να κατέβουν απ’ τα τρένα και τις ξαναπηγαίναν πίσω στην Ελλάδα. Η μόνη λύση ήταν να καλυφθούν τα έξοδα αεροπορικών εισιτηρίων.

47) Ωστόσο, ο Υποστράτηγος Τασσιόπουλος δεν μπορούσε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες, όπως το προορισμένο συνολικό χρηματικό ποσό ή τον αριθμό γυναικών που είχαν ωφεληθεί από το ταμείο αυτό. Επίσης, η ελληνική αστυνομία έχει αμελήσει να πληροφορήσει πολλούς από αυτούς που ασχολούνται με θέματα κατά της σωματεμπορίας για την ύπαρξη του ταμείου αυτού. Για παράδειγμα, ο Κος Ντάνιελ Έσδρας, δεν το γνώριζε παρά τις άμεσες εμπειρίες του με τον επαναπατρισμό γυναικών θυμάτων σωματεμπορίας. Για την Κα Σίσση Βωβού του Φόρουμ Αριστερών Φεμινιστριών, η πρόσβαση στο ταμείο προκειμένου να βοηθήσει μια γυναίκα θύμα σωματεμπορίας στάθηκε αδύνατη.

48) Έλλειψη υποστήριξης για τα θύματα της σωματεμπορίας

Παρά τις αυξανόμενες αποδείξεις σωματεμπορίας γυναικών στην Ελλάδα, η απουσία υπηρεσιών επιχορηγουμένων από την κυβέρνηση για τις γυναίκες αυτές είναι σχεδόν ολοκληρωτική. Όπως αναφέρει η Κα Γαβριέλλα Λαζαρίδη, η απουσία κυβερνητικής δράσης και υπηρεσιών για τα θύματα της σωματεμπορίας αναγκάζουν τις γυναίκες να \"γίνονται μαριονέτες στα χέρια των σωματέμπορων:\"Εάν επιχειρήσουν να αποδράσουν, αντιμετωπίζουν σωματική κακοποίηση, εκβιασμούς των οικογενειών τους, εξαναγκασμούς ή παράνομη στέρηση της ελευθερίας. Συνεπώς αναγκάζονται να παραμείνουν στη σιωπή. Η δυνατότητα απόδρασης δεν υπάρχει καθότι οι γυναίκες αυτές είναι χωρίς χαρτιά και στην Ελλάδα δεν υπάρχει κανένα φόρουμ το οποίο να προσφέρει υποστήριξη.

49) Κάποια από τα θύματα σωματεμπορίας δέχονται άτυπη υποστήριξη από μη-κυβερνητικές οργανώσεις, όπως το Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών. Εκπρόσωποι μιας άλλης ομάδας με έδρα στην Αθήνα, η Αδέσμευτη Κίνηση Γυναικών, είπαν στο Human Rights Watch ότι δουλεύουν εδώ και δέκα οχτώ χρόνια με θέματα πορνείας και σωματεμπορίας αλλά ότι η επαφή με γυναίκες θύματα σωματεμπορίας έχει υπάρξει πολύ δύσκολη.

50) Επιπλέον, δεν υπάρχει κανένας επίσημος τρόπος με τον οποίον μπορούν τα θύματα να βρουν υποστήριξη μέσω κυβερνητικών επιχορηγουμένων οδών (οι οποίες δεν υπάρχουν) ή μέσω προγραμμάτων επιχορηγουμένων από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Από το 1997, από τα περίπου 200 σχέδια που εγκρίθηκαν από το επιχορηγούμενο από την Ε.Ε. Πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ, στην Ελλάδα μόνο ένα πρόγραμμα κατά της σωματεμπορίας έτυχε υποστήριξης.

51) Το πρόγραμμα, το οποίο χρηματοδοτήθηκε το 1998, είχε τον τίτλο \"Γυναίκες Μετανάστες. Να σταματήσει η σεξουαλική εκμετάλλευση και διακίνηση  γυναικών\" και οργανώθηκε από το Κέντρο Έρευνας  Γυναικείων Θεμάτων στην Αθήνα. Ο σκοπός του προγράμματος ήταν να γίνει μια εκτίμηση της κοινής γνώμης σχετικά με την \"σεξουαλική εκμετάλλευση και την διακίνηση γυναικών\" και να δημιουργηθεί μια υπηρεσία πληροφόρησης και υποστήριξης για γυναίκες μετανάστες και θύματα σωματεμπορίας. Παρ’ όλα αυτά, κατά την Κα Μάτα Καλουδάκη, συντονίστρια του προγράμματος, αυτή τη στιγμή το κέντρο προσφέρει πληροφόρηση αλλά δεν παρέχει υπηρεσίες υποστήριξης για θύματα.

52) Ενώ οι έρευνες και τα σεμινάρια τα οποία λαμβάνουν επιχορήγηση από την Ε.Ε. είναι αποτελεσματικά, η απουσία επιχορηγήσεων για άμεσες υπηρεσίες προστασίας και υποστήριξης για τα θύματα παρέχει στα κράτη-μέλη την ένδειξη ότι η προστασία θυμάτων δεν αποτελεί προτεραιότητα.  Ένα άλλο επιχορηγούμενο από την Ε.Ε. πρόγραμμα, το Πρόγραμμα STOP, του οποίου ο σκοπός είναι η βελτίωση της

διεθνούς συνεργασίας στον αγώνα κατά της σωματεμπορίας και κατά της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών, δεν προσφέρει  επιχορήγηση για άμεσες υπηρεσίες. Το πρόγραμμα προσφέρει επιχορηγήσεις σε πέντε τομείς: στην εκπαίδευση της αστυνομίας, στα προγράμματα ανταλλαγής και προσωρινών μεταθέσεων, στην οργάνωση πολυθεματικών συνεδριών και σεμιναρίων, σε εργασίες και έρευνες και στην διάδοση πληροφοριών. Στην Ελλάδα έχουν επιχορηγηθεί τρία προγράμματα: δύο εκπαιδευτικά σεμινάρια που οργανώθηκαν από το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης (το ένα με θέμα την \"Σεξουαλική εκμετάλλευση ανηλίκων\" το 2000 και το άλλο με θέμα την \"Σεξουαλική εκμετάλλευση γυναικών\" το 1997) και ένα μη-κυβερνητικό πρόγραμμα το 2000-2001. Την οργάνωση του μη-κυβερνητικού προγράμματος ανέλαβε το Κέντρο Έρευνας και Υποστήριξης Θυμάτων Κακοποίησης και Κοινωνικού Αποκλεισμού. Το STOP πρόγραμμά του είχε τίτλο: \"Αντιμετώπιση της εμπορίας γυναικών από τις Βαλκανικές χώρες και τη Ρωσία με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευσή τους στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης\". Κατά την Κα Κατερίνα Ρέντζιου, κοινωνική λειτουργό στο ΕΚΥΘΚΚΑ, οι κύριες  συνιστώσες του προγράμματος ήταν η έρευνα για μια γενική επισκόπηση του τρέχοντος φαινομένου σωματεμπορίας γυναικών από τα Βαλκάνια στην Ε.Ε., η συναλλαγή με άλλους οι οποίοι εργάζονται με θέματα κατά της σωματεμπορίας στα Βαλκάνια και στην Ευρώπη, και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των χωρών αυτών. Το πρόγραμμα έκλεισε με ένα Παν-Βαλκανικό συνέδριο στα Ιωάννινα το Ιούνιο-Ιούλιο του 2001.53 Η μόνη επαφή που είχε το   ΕΚΥΘΚΚΑ με την ελληνική κυβέρνηση ήταν για να ζητήσει στατιστικά στοιχεία συλλήψεων και καταδίκης και για να προσκαλέσει στελέχη του υπουργείου στο συνέδριο. Σύμφωνα με την Κα Ρέντζιου, το πρόγραμμα δεν είχε ως σκοπό την παροχή υπηρεσιών υποστήριξης σε θύματα σωματεμπορίας, αλλά παρ’ όλα αυτά μέλη του προσωπικού \"έχουν επαφές με μερικές γυναίκες που δουλεύουν  σε συνοικιακά μπαρ ( οι οποίες μας έχουν πει τις ιστορίες τους) και έχουμε επισκεφτεί μερικές γυναίκες, οι οποίες συνελήφθησαν από την αστυνομία, και παρέμειναν στα κρατητήρια μέχρι την απέλασή τους.\"

54) Απουσία νομοθεσίας κατά της σωματεμπορίας

Οι σωματέμποροι είναι πολύ οργανωμένοι διότι η σωματεμπορία είναι πιο εύκολη. Τα όπλα ενέχουν χρηματικούς κινδύνους και πολλά χρόνια φυλακή.

Δεν υπάρχουν νόμοι κατά της σωματεμπορίας στην Ελλάδα, δεν υπάρχει κίνδυνος. Ο πρώτος που θα τιμωρηθεί είναι η γυναίκα. Η απέλαση προηγείται οπότε δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να καταθέσει κατά του σωματέμπορου.

Στέλεχος του ΔΟΜ, Αθήνα, Νοέμβριος 2000.

Παρά τον πλούτο αποδεικτικών στοιχείων του αυξανόμενου προβλήματος της σωματεμπορίας μεταναστών, η Ελλάδα δεν έχει καμία νομοθεσία η οποία να καταδικάζει την σωματεμπορία με σκοπό την εξαναγκαστική εργασία,

συμπεριλαμβανομένης της εξαναγκαστικής πορνείας. Ο νόμος περί  αλλοδαπών, Ν 1975/1991 - εν ισχύ μέχρι τον Ιούνιο του 2001, όταν άρχισε η ισχύς του νέου νόμου - περιλάμβανε κυρώσεις για τις περιπτώσεις μεταφοράς μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα με σκοπό τα \"παράνομα κέρδη\".

55) Ωστόσο, η διάταξη αυτή αντιμετώπιζε το γενικότερο φαινόμενο της λαθραίας διακίνησης και δεν υπήρχε καμία διάταξη στο νόμο περί αλλοδαπών - καθώς και ούτε στον νέο νόμο - η οποία να εμπεριέχει κυρώσεις για την σωματεμπορία μεταναστών όπου η μεταφορά διεκπεραιώνεται με απατηλά και εξαναγκαστικά

μέσα για σκοπούς εξαναγκαστικής εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της

εξαναγκαστικής πορνείας, ή καμία διάταξη η οποία να προβλέπει  την ύπαρξη

υπηρεσιών προστασίας και υποστήριξης για τους μετανάστες θύματα σωματεμπορίας. Η πορνεία στην Ελλάδα είναι νόμιμη. Ωστόσο, εξαιτίας των αυστηρών κανονισμών, πολλές ελληνίδες εργαζόμενες επιλέγουν να μην δηλώνονται, με αποτέλεσμα ο αριθμός των παράνομων οίκων ανοχής στην Ελλάδα να υπερβαίνει τον αριθμό των νόμιμων.

56) Οι γυναίκες μετανάστες χωρίς νόμιμα έγγραφα δεν

μπορούν να δηλωθούν ως πόρνες λόγω του παράτυπου καθεστώτος τους. Ο ποινικός

κώδικας της Ελλάδας περιέχει διατάξεις που απαγορεύουν την \"μαστροπεία\" και \"την εκμετάλλευση πόρνης\".57 Το Άρθρο 351 του ποινικού κώδικα, με τίτλο \"Σωματεμπορία\", απαγορεύει ρητά την εξαναγκαστική πορνεία και επιβάλλει χρηματικές κυρώσεις και ποινή φυλάκισης από ένα έως τρία χρόνια. Ωστόσο, η δυναμική που περιγράφεται από τις διατάξεις του δεν αναλογεί στον τρέχοντα ορισμό της σωματεμπορίας όπως ορίζεται από τη διεθνή νομοθεσία, ο οποίος προϋποθέτει επιστράτευση ή μεταφορά.

58)  Τον Νοέμβριο του 2000, ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης, Κος Μιχάλης

Χρυσοχοΐδης,  πληροφόρησε το Human Rights Watch για το υπό σχηματισμό

σχέδιο νόμου περί οργανωμένου εγκλήματος και τρομοκρατίας, το οποίο

περιλαμβάνει και μέτρα προστασίας μάρτυρος. Το Human Rights Watch σε απάντηση πρότεινε ότι θα ήταν σκόπιμο το νομοσχέδιο να επιλαμβάνεται και της

σωματεμπορίας και της προστασίας θυμάτων σωματεμπορίας.  Ο Υπουργός δήλωσε

ότι δεν είχε προηγουμένως σκεφτεί τη σχέση μεταξύ της σωματεμπορίας και

του οργανωμένου εγκλήματος και την ανάγκη για μέτρα προστασίας μάρτυρος

για θύματα σωματεμπορίας, και έδειξε να δέχτηκε την πρόταση θετικά.

59)  Στη συνέχεια, το Τμήμα Σωματεμπορίας του ΟΑΣΕ πληροφόρησε το

Human Rights Watch ότι το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης είχε προτείνει νομοσχέδιο για την ίδρυση ενός εθνικό παρατηρητήριο σωματεμπορίας στην Ελλάδα. Οι στόχοι του προτεινόμενου παρατηρητηρίου θα συμπεριλάμβαναν: την εφαρμογή ενός εθνικού στρατηγικού σχεδίου για την πρόληψη και εξάλειψη της σωματεμπορίας και για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των θυμάτων σωματεμπορίας, την δημιουργία πηγής πληροφοριών των εθνικών νόμων κατά της σωματεμπορίας, την έρευνα, την ανάπτυξη στρατηγικών για διεθνή και τοπική συνεργασία για την λήψη μέτρων κατά της σωματεμπορίας, μια καμπάνια δημόσιας ενημέρωσης, την εξασφάλιση χορηγήσεων για προγράμματα πρόληψης και αποκατάστασης θυμάτων και την εκπαίδευση της αστυνομίας. Εντούτοις, τον Απρίλιο του 2001, ο Κος Νικόλαος Τασσιόπουλος, Υποστράτηγος της Ελληνικής Αστυνομίας και Διευθυντής της Διεύθυνσης Διεθνούς Αστυνομικής Συνεργασίας στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης, πληροφόρησε το Human Rights Watch ότι η πρόταση για τη σύσταση του παρατηρητηρίου \"δεν πραγματοποιήθηκε λόγω οικονομικών ζητημάτων και δεν έφτασε ούτε καν στο Κοινοβούλιο\".

60) Έτσι, αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει κανένα εκτενές νομοσχέδιο κατά της σωματεμπορίας υπό συζήτηση στην Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι οι διατάξεις του ποινικού δικαίου της υπάρχουσας ελληνικής νομοθεσίας στέκονται ανεπαρκείς για την αντιμετώπιση της σωματεμπορίας για εξαναγκαστική εργασία, συμπεριλαμβανομένης της εξαναγκαστικής πορνείας, όπως νοείται από τη διεθνή νομοθεσία. 

Η συμμετοχή της αστυνομίας στη σωματεμπορία

Η σωματεμπορία γυναικών με σκοπό την εξαναγκαστική πορνεία συνοδεύεται συχνά από τη συνέργια της αστυνομίας και τη διαφθορά των στελεχών του μεταναστευτικού τμήματος. Εξάλλου, πολλοί πιστεύουν ότι το διεθνές φαινόμενο της σωματεμπορίας γυναικών για εξαναγκαστική πορνεία δεν θα έκανε την εμφάνισή του, σε κανένα βαθμό, χωρίς τη συμμετοχή τέτοιων αξιωματούχων. Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει δημοσίως τη συμμετοχή ορισμένων οργάνων της αστυνομίας στη σωματεμπορία γυναικών. Ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης, Κος Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, είπε στο Human Rights Watch ότι είχαν ασκηθεί ποινικές διώξεις κατά ορισμένων αστυνομικών, οι οποίοι καταδικάστηκαν για συνέργια στην σωματεμπορία για εξαναγκαστική πορνεία, και ότι, τον Οκτώβριο του 1999, σχηματίστηκε η Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ - ακολουθώντας τις πρακτικές  της ίδιας υπηρεσίας (Internal Affairs Bureau) του Federal Bureau of Investigation των Η.Π.Α.

(FBI) - \"λόγω του προβλήματος της διαφθοράς της αστυνομίας\". Πρόσθεσε ότι \"ακόμη και τώρα προημερών η Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων (σε λειτουργία τώρα εδώ και ένα χρόνο) συνέλαβε έναν αστυνομικό για σωματεμπορία. Τώρα τελεί υπό κράτηση και η γυναίκα είναι εδώ (στην Ελλάδα).

61) Ο Κος Δημήτρης Κυριαζίδης, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Αστυνομικών Υπαλλήλων (ΠΟΑΣΥ), έχει επίσης αναγνωρίσει δημοσίως την «συμμετοχή αστυνομικών στα κυκλώματα τα οποία διακινούν παράνομα γυναίκες» στην Ελλάδα.

62) Ο χαμηλός αριθμός διώξεων υπό τους υπαρκτούς ποινικούς νόμους σε συνάρτηση με την απουσία συγκεκριμένης νομοθεσίας κατά της σωματεμπορίας στην Ελλάδα δυσκολεύουν τον διαχωρισμό μεταξύ της περίπτωσης συνέργιας αστυνομικών στη σωματεμπορία για εξαναγκαστική πορνεία και μεταξύ των καταγγελιών εναντίον τους που αφορούν άλλα εγκλήματα, όπως συνέργια σε μαστροπεία  (για παράδειγμα, παροχή προστασίας σε παράνομους οίκους ανοχής), συνέργια σε σεξουαλική κακοποίηση και παροχή πλαστών εγγράφων. Για παράδειγμα, η πρώτη ετήσια έκθεση της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων που κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 2001, αναφέρει ότι ασκήθηκαν ποινικές διώξεις εναντίον 74 αστυνομικών για 146 αδικήματα. Οι μισές περίπου κατηγορίες αφορούσαν την συνέργια αστυνομικών σε δραστηριότητες που σχετίζονταν με θέματα μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα.

63)