ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΕΣ
ΚΑΙ ΤΑ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΑ
ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟΝ 21Ο ΑΙΩΝΑ
Πανεπιστήμιο Πατρών Σπουδαστήριο Τεχνικής Μεταφορών και Κυκλοφορίας
Πάτρα 3-4 Δεκεμβρίου 2001
Τα αποτελέσματα
της πολιτικής της εξυγίανσης
που εφαρμόσθηκε
στην Ολυμπιακή Αεροπορία Α.Ε.
(1994-2001
)
Δρα Ιωάννη Σ. Λαϊνου
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών-Τομέας Συγκοινωνιολόγων
Ολυμπιακή Αεροπορία
Τομέας Ερευνών και Οικονομικών Μελετών
Περίληψη
Επειδή μέχρι την 31-12-1992 η Ολυμπιακή Αεροπορία Α.Ε. (Ο.Α ) ενεφάνιζε λογιστικά ελλείμματα 275 δις.δρχ και επειδή για τη συνέχιση της λειτουργίας της απαιτείτο κρατική ενίσχυση την οποία απαγόρευε η Ευρωπαϊκή
Ένωση,
η τότε κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας υπέβαλε το 1993 στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) σχέδιο εξυγίανσης . Το πρόγραμμα αυτό απερρίφθη ως ανεπαρκές.
Το αναθεωρημένο πρόγραμμα που υπέβαλε τον Μάϊο του 1994 η εκλεγείσα τον 10/1993 κυβέρνηση του ΠΑ.ΣΟ.Κ ενεκρίθη. Η παραπομπή και των δύο προαναφερθέντων εξυγιαντικών προγραμμάτων της Ο.Α. στην Ε.Ε. για έγκριση, στηρίχθηκε στην παραδοχή ότι για την εξυγίανση της Ο.Α. απαιτείτο κρατική
ενίσχυση η οποία απαγορευόταν ρητά από την πολιτική αερομεταφορών της Ε.Ε. όπως αυτή αναφερόταν στο τρίτο πακέτο απελευθέρωσης η ισχύς του οποίου άρχισε του 1993.
Μελέτη του Τομέα Οικονομικών μελετών της Ο.Α. που εκπονήθηκε τον Μάϊο του 1994 σε υλοποίηση
απαίτησης του Επιτρόπου μεταφορών κ. A
. Matutes
απέδειξε ότι οι μη καταγεγραμμένες στα βιβλία οφειλές του κράτους-μετόχου προς την Ο.Α. σαν αποτέλεσμα της επιβάρυνσης των οικονομικών της Ο.Α. από την υποχρεωτική υλοποίηση των εκάστοτε κυβερνητικών πολιτικών, μέχρι το 1992 ήσαν άνω των 650 δις.δρχ έναντι 275 δις.δρχ του εμφανιζόμενου
τότε λογιστικού ελλείμματος. Αυτό σημαίνει ότι την 31-12-1992 τα αποτελέσματα της Ο.Α. ήσαν κέρδη της τάξεως των 377 δις.δρχ. και όχι έλλειμμα 275 δις.δρχ όπως εμφανιζόταν στους ισολογισμούς της. Κατά συνέπεια δεν συνέτρεχε οικονομικός λόγος έγκρισης από την Ε.Ε. του προγράμματος εξυγίανσης της Ο.Α,
Τα μέτρα που προέβλεπε το πρόγραμμα που ενέκρινε η Ε.Ε. για την εξυγίανση της Ο.Α. περιελήφθησαν στον νόμο 2271/12-1994. Στα πλαίσια αυτά η επιστροφή μέρους των οφειλομένων από το κράτος στην Ο.Α.
αποκλήθηκε ως κρατική ενίσχυση. Από τα μέτρα του νόμου 2271/94 για την εξυγίανση της Ο.Α. υλοποιήθηκαν από τις διοικήσεις της Ο.Α.
η ανάληψη από το Ελληνικό Δημόσιο των λογιστικών χρεών της Ο.Α.
η
συνταξιοδότηση περί των 1800 εργαζομένων και η αλλαγή των όρων και των συνθηκών εργασίας. Την 31-12-1997 με τη λήξη της ισχύος του νόμου 2271/1994 η τότε κυβέρνηση αποφάσισε να επεξεργασθεί συμπληρωματικά μέτρα εξυγίανσης της Ο.Α. τα οποία κωδικοποιήθηκαν στον Νόμο 2602/4-1998 με ισχύ μέχρι την
31-12-2001.
Τον Ιανουάριο του 1999 εννέα μήνες μετά την ψήφιση του δεύτερου Νόμου εξυγίανσης της Ο.Α. (Ν. 2602/4-1998) και με το
επιχείρημα της μη υλοποίησής του, η κυβέρνηση ανακοινώνει την προκήρυξη διαγωνισμού για την ανάθεση της διοίκησης σε ξένο ανάδοχο ο οποίος θα αγόραζε και τμήμα του πακέτου των μετοχών της Ο.Α.. Ο διαγωνισμός αυτός που κατακυρώθηκε στην Speedwing
θυγατρική του Βρετανικού αερομεταφορέα British
Airways
καταγγέλθηκε τόσο από μερίδα του τύπου όσο και από συμμετασχόντες ως διαβλητός.
Παρά την αρχική αισιοδοξία για την εξυγιαντική και αναπτυξιακή πορεία της Ο.Α. υπό την ηγεσία της Speedwing
, μετά την παρέλευση έτους η κυβέρνηση θεώρησε τα αποτελέσματα αρνητικά αφού δεν επετεύχθη κανένας από τους συμβατικά προβλεπόμενους στόχους.
Επιπροσθέτως η Speedwing
μετά την παρέλευση έτους αρνήθηκε να αγοράσει το 20% των μετοχών της Ο.Α. όπως προβλεπόταν από την σύμβαση της με το Ελληνικό Δημόσιο.
Σαν αποτέλεσμα αυτών η Ελληνική κυβέρνηση επέβαλε την αποχώρησή της Speedwing
από την διοίκηση της Ο.Α. τον Ιούνιο του 2000.
Από τότε η Ο.Α. με απόφαση της κυβέρνησης, βρίσκεται στην τροχιά της ιδιωτικοποίησης συζητώντας με τον Ελληνικό αερομεταφορέα ΑΧΟΝ και το Αυστραλιανό consortium
ΙΑS
Λέξεις κλειδιά
: Αερομεταφορές,
Κρίση, Εξυγίανση, Ολυμπιακή Αεροπορία Α.Ε
Σκοπός του άρθρου
Σκοπός του άρθρου είναι να διερευνήσει τις αιτίες της εμφάνισης της κρίσης στην Ο.Α. και της αποτυχίας των δύο εξυγιαντικών προγραμμάτων που εφήρμοσαν
οι κυβερνήσεις στην Ο.Α.
Συνεισφορά του συγγραφέα
Είναι η εφαρμοσθείσα μεθοδολόγία ανάλυσης και σύνθεσης η οποία καταλήγει στα συμπεράσματα των πραγματικών αιτιών τόσο της εμφάνισης της κρίσης όσο και της αποτυχίας των προγραμμάτων
εξυγίανσης. Η μεθοδολογία αυτή μπορεί να εφαρμοσθεί σε κάθε ανάλογη περίπτωση.
Δομή
1 Εισαγωγή
2 Μεθοδολογία προσέγγισης της κρίσης μιας επιχείρηση
3
Η οικονομική κατάσταση της Ο.Α. την 31-12-1994
4
Ατίες της κρίσης της Ο.Α.
4.1. Απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης
4.1.1.Κριτική τοποθέτηση επί των απόψεων
της Ε.Ε.
αναφορικά με τις αιτίες της κρίσης της ΟΑ
4.2. Απόψεις των κομμάτων αναφορικά με τις αιτίες της κρίσης της Ο.Α.
4.3.
Η άποψή μας
4.3.1. Τα φαινόμενα εκδήλωσης της κρίσης στην Ο.Α.
4.3.2. Οι αιτίες εμφάνισης της κρίσης στην Ο.Α. από την οπτική γωνία του εσωτερικού της περιβάλλοντός
4. 3.3. Οι αιτίες εμφάνισης της κρίσης στην Ο.Α. από την οπτική γωνία του εξωτερικού της περιβάλλοντος
5. Τι προέβλεπε ο νόμος 2271/12-1994 για την εξυγίανση της Ο.Α.
5.1.
Τα κυριότερα μέτρα που προέβλεπε ο Ν. 2271/1994 ήσαν:
5.2.
Ποια μέτρα του νόμου 2271/1994 υλοποιήθηκαν και ποια όχι
6.
Συμπληρωματικό πρόγραμμα εξυγίανσης Νόμος 2602/4-98
6.1. Τι προέβλεπε ο Νόμος 2602/1998 για την ολοκλήρωση της εξυγίανσης
6.2.Ποια μέτρα του νόμου 2602/1998 υλοποιήθηκαν και ποια όχι
7.
Ιδιωτικοποιηση της διαχείρισης της Ο.Α
8
Η πορεία ιδιωτικοποίησης της Ο.Α.
9
Η στάση των συνδικάτων της Ο.Α.
ΠΙΝΑΚΑΣ
Λειτουργικό προφίλ της Α. 1994 – 1999
10 Συμπεράσματα
Εισαγωγή
1)
Η Ολυμπιακή Αεροπορία Α.Ε. ιδρύθηκε το 1956 από τον Αριστοτέλη Ωνάση στα πλαίσια του υφισταμένου τότε διεθνούς θεσμικού καθεστώτος των εναερίων μεταφορών που απέρρεε από τη Σύμβαση του Σικάγο του 1944. Η ίδρυση της Ο.Α. ήταν αποτέλεσμα της αποτυχίας τριών άλλων ιδιωτικών αερομεταφορέων
των Τ.Α.Ε., Α.Μ.Ε. και ΕΛΛΑΣ να επιβιώσουν στην ελληνική αγορά.
2)
Οι όροι λειτουργίας της Ο.Α. τους οποίους συμφώνησε ο Ωνάσης με την τότε Ελληνική κυβέρνηση περιείχαν όρους που στη Βουλή μεταγενέστερα αποκλήθηκαν και από βουλευτές του ΠΑΣΟΚ αποικιοκρατικοί. Ανεξαρτήτως του πολιτικού χαρακτηρισμού τους ήσαν οι όροι που επέτρεπαν οι κρατούσες
τότε συνθήκες της ελεύθερης αγοράς και όχι μόνο στην Ελλάδα.
3)
Την Ο.Α. κρατικοποίησε το 1975 η κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Κων/νου Καραμανλή σαν αντίδραση στις απαιτήσεις του Ωνάση για περαιτέρω κρατικές επιδοτήσεις τις οποίες η τότε κυβέρνηση θεώρησε απαράδεκτες. Ας σημειωθεί ότι ο Ωνάσης ζητούσε ετήσια επιδότηση για το 1975 περί τα 60 εκατ.
δολάρια όταν η κυβέρνηση τον ίδιο χρόνο με 68 εκατ. δολάρια εξαγόρασε την Ο.Α.
4)
Όλες οι κυβερνήσεις από το 1975 και μετά χρησιμοποίησαν την Ολυμπιακή Αεροπορία όπως και τις άλλες κρατικής ιδιοκτησίας επιχειρήσεις-σαν εργαλείο υποχρεωτικής υλοποίησης της πολιτικής τους σε διαφόρους τομείς της κοινωνικής δραστηριότητας όπως εξωτερική πολιτική, περιφερειακή-αναπτυξιακή
πολιτική, κοινωνική πολιτική, δημοσιονομική πολιτική,αμυντική πολιτική κ.α.
2 Μεθοδολογία προσέγγισης της κρίσης μιας επιχείρησης
Για να μπορέσει ένας οικονομολόγος-ερευνητής με επιτυχία να διαπιστώσει ποια είναι τα μέτρα που απαιτεί η εξυγίανση και η ανάπτυξη της Ο.Α. θα πρέπει να εφαρμόσει την ακόλουθη διαδικασία:
1)
συλλογή στοιχείων,
2)
προσδιορισμός των αρνητικών φαινομένων,
3)
αξιολόγηση και ιεράρχησή τους με βάση το ειδικό τους βάρος στη δημιουργία συγκεκριμένου προβλήματος τη δεδομένη χρονική στιγμή.
4)
προσδιορισμός των προβλημάτων που συντίθεται από το κάθε υποσύνολο των αρνητικών φαινομένων,
5)
προσδιορισμός των γενεσιουργών αιτιών του προβλήματος,
6)
επιλογή της επιθυμητής λύσης, του προς επίτευξη στόχου
7)
προσδιορισμός και επιλογή των μέτρων που είναι αναγκαία και εφικτά για την υπέρβαση των συγκεκριμένων αιτιών που δημιούργησαν την κρίση στην
Ο.Α.
από το σύνολο των μέτρων που διαθέτει το οπλοστάσιο της πολιτικής οικονομίας και του
management
8)
προγραμματισμός της εφαρμογής των μέτρων -εισαγωγής των αλλαγών (ποιες, πότε, πού,
πως)
9)
υλοποίηση της εφαρμογής των μέτρων -εισαγωγής των αλλαγών
10)
έλεγχος της εφαρμογής των μέτρων,
11)
επίτευξη του στόχου της εξυγίανσης ανάπτυξης κ.λπ. από την εφαρμογή των μέτρων -εισαγωγής των αλλαγών,
12)
αξιολόγηση του αποτελέσματος από την εισαγωγή των αλλαγών,
13)
σταθεροποίηση των εισαχθεισών αλλαγών και των αποτελεσμάτων τους.
Ας δούμε όμως τι θα συμβεί εάν για οποιοδήποτε λόγο παραβιασθεί η προαναφερθείσα διαδικασία.
1)
Εάν δεν συλλεχθούν όλα τα στοιχεία
και με αντικειμενικότητα, δεν θα καταστεί δυνατός ο προσδιορισμός όλων των αρνητικών φαινομένων ή και
2)
Εάν δεν καταστεί δυνατός ο προσδιορισμός όλων των αρνητικών φαινομένων ή αν αξιολογηθούν διαφορετικά από το ειδικό τους βάρος τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή στη ζωή της επιχείρησης,
πιθανότατα θα υπάρξει μια αλυσίδα σφαλμάτων που θα ξεκινά από το λαθεμένο προσδιορισμό των προβλημάτων και των αιτιών εμφάνισής τους
μέχρι την λαθεμένη επιλογή των μέτρων υπέρβασης
των αρνητικών φαινομένων ή ακόμα και των αιτιών ή και
3)
Εάν δεν καταστεί δυνατός ο ακριβής προσδιορισμός των αιτιών που προκάλεσαν την εμφάνιση των αρνητικών φαινομένων στη ζωή της επιχείρησης, ή εάν δεν επιλεγούν τα αποτελεσματικά μέτρα υπέρβασής τους ή εάν τα επιλεγέντα μέτρα
δεν εφαρμοσθούν από την διοίκηση και την ιεραρχία στα προταθέντα χρονικά διαστήματα, στην προταθείσα δοσολογία και για το προταθέν συνολικό χρονικό διάστημα εξυγίανσης ή και
4)
Εάν δεν σταματήσει η «μόλυνση» της επιχείρησης κατά την διάρκεια ή και μετά το τέλος της εξυγίανσής της από τις συγκεκριμένες αιτίες που προκάλεσαν την επέλευση της κρίσης τότε η όλη
διαδικασία της υπέρβασης της κρίσης
της επιχείρησης είναι καταδικασμένη σε αποτυχία
.
3
Η οικονομική κατάσταση της Ο.Α. την 31-12-1994
Με βάση το τρίτο πακέτο απελευθέρωσης της Ε.Ε. που αφορά στην κοινοτική πολιτική αερομεταφορών η ισχύς του οποίου άρχιζε την 1-1-1993 απαγορεύθηκαν οι κρατικές ενισχύσεις προς τους αερομεταφορείς
για την προστασία του ανταγωνισμού. Η Ο.Α. την 31-12-1992 εμφανιζόταν να έχει υπέρογκα λογιστικά ελλείμματα της τάξης των 275 δις.δρχ
Για να μπορέσει να συνεχίσει τη λειτουργία της, η τότε κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας υπέβαλε το 1993 στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) σχέδιο εξυγίανσης
με βάση το οποίο ζητούσε να της επιτραπεί από τα όργανα της
Ε.Ε. η κρατική επιχορήγηση προς την Ολυμπιακή Αεροπορία. Το πρόγραμμα αυτό απερρίφθη ως ανεπαρκές.
Το αναθεωρημένο πρόγραμμα που υπέβαλε τον Μάϊο του 1994 η εκλεγείσα τον 10/1993 κυβέρνηση του ΠΑ.ΣΟ.Κ ενεκρίθη. Η παραπομπή και των δύο προαναφερθέντων εξυγιαντικών προγραμμάτων της Ο.Α. στην Ε.Ε. για έγκριση στηρίχθηκε στην παραδοχή ότι για την εξυγίανση της Ο.Α. απαιτείτο κρατική
ενίσχυση η οποία απαγορευόταν ρητά από την πολιτική αερομεταφορών της Ε.Ε. όπως αυτή αναφερόταν στο τρίτο πακέτο απελευθέρωσης. Για την αξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης της Ο.Α. ο τότε Επίτροπος Μεταφορών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Α.
Matutes
ζήτησε από την Ελληνι- κή κυβέρνηση την εκπόνηση μελέτης αναφορικά με τις οικονομικές σχέσεις του κράτους μετόχου με την Ο.Α. Με βάση τη μελέτη αυτή (Μάϊος 1994 Τομέας Οικονομικών Μελετών της Ο.Α. Δρ. Ιωάννης Σ. Λαϊνος) απεδείχθη ότι το κράτος
όχι μόνο ήταν
ασυνεπές ως προς την υλοποίηση των εκ του νό- μου και της ιδιότητάς του ως μοναδικού μετόχου απορρεουσών υποχρεώσεων του απέναντι στην Ο.Α. αλλά επί πλέον υποχρέωνε την Ο.Α. από την κρατικοποίησή της να υλοποιεί πτυχές της κυβερνητικής πολιτικής χωρίς να καλύπτει το κόστος από την
υλοποίηση αυτή όπως το (υπερ)κάλυπτε επί Ωνάση και χωρίς το κόστος αυτό να υπολογίζεται και να καταγράφεται στα βιβλία της Ο.Α..
Οι ασυνέπειες του κράτους –μετόχου και οι πτυχές αυτές της κυβερνητικής πολιτικής αφορούσαν σε :
1)
Μη καταβολή του οφειλόμενου από το 1982 μετοχικού κεφαλαίου
2)
Υποχρεωτική κατ’απαίτηση της Επιτροπής Τιμών και Εισοδημάτων υποτιμολόγηση των κομίστρων του εσωτερικού δικτύου
3)
Υποχρεωτική κατ’εντολή των κυβερνήσεων χορήγηση εκπτώσεων σε ορισμένες κατηγορίες επιβατών χωρίς την κάλυψη των διαφυγόντων εσόδων από τον κρατικό προϋπολογισμό
4)
Μη καταβολή του κόστους υποχρεωτικής για την Ο.Α. χρήσης των αεροσκαφών της από την πολιτική και πολιτειακή ηγεσία
5)
Μη καταβολή του κόστους μετακίνησης με την Ο.Α. για υπηρεσιακούς λόγους των δημοσίων υπαλλήλων
6)
Υποχρεωτική υποτιμολόγηση κατά 95% της τιμής
μεταφοράς του ημερήσιου και περιοδικού τύπου
7)
Μη καταβολή των οφειλών των κομμάτων από την υποχρεωτική για την Ο.Α. μεταφορά των ψηφοφόρων τους σε περιόδους εκλογικών αναμετρήσεων
.
Μέχρι την 31-12-1992 η Ολυμπιακή Αεροπορία Α.Ε. ενεφάνιζε συνολικά λογιστικά ελλείμματα 275 δις.δρχ. Με βάση τα αποτελέσματα της προαναφερθείσας μελέτης μέχρι την 31-12-1992 οι οφειλές του κράτους-μετόχου προς την Ο.Α.
έφθασαν το ποσό των
652 δις. δρχ. παρ’ όλον ότι όπως αναφέρεται στη μελέτη πολλά στοιχεία για μία σειρά ετών δεν ανευρέθησαν στα αρχεία της Ο.Α. και κατά συνέπεια δεν συμπεριελήφθησαν στην αποτίμηση.
Στη μελέτη αυτή δεν συμπεριελήφθησαν:
-
το κόστος κάλυψης από την Ο.Α. του μισθού περί των εκατό υπαλλήλων της αποσπασμένων σε διάφορα πολιτικά στελέχη το μέσο ύψος του οποίου υπολογίσθηκε με βάση μελέτη μας σε τιμές 1992 στα 400 εκατ δρχ ετησίως
-
η κάλυψη από την Ο.Α. τμήματος του κόστους λειτουργίας των θυγατρικών της και ιδιαιτέρως της Ολυμπιακής Αεροπλοϊας το μέσο ύψος του οποίου υπολογίσθηκε με βάση μελέτη μας σε τιμές 1992 στα
3 δις.δρχ ετησίως
Οι οφειλές του κράτους μετόχου στην Ο.Α. την 31-12-1994
έφθασαν σύμφωνα με μεταγενέστερη μελέτη μας, τα 1,203.322 τρισεκατομμύρια .δρχ λόγω και του υψηλού
την εποχή εκείνη χρηματοοικονομικού κόστους της Ο.Α.
Την 31-12-1994 πριν την «ανάληψη των χρεών» της Ο.Α. από το κράτος το ύψος του συνολικού λογιστικού ελλείμματος της Ο.Α. ήταν της τάξης των 455 δις.δρχ. Εάν κατά συνέπεια το κράτος-μέτοχος δεν επιβάρυνε την Ο.Α. με το κόστος της υποχρεωτικής υλοποίησης
πλευρών
της πολιτικής των αλληλοδιάδοχων κυβερνήσεων τότε η Ο.Α. την 31-12-1994 θα είχε συνολικά κέρδη της τάξεως των 748.322
δις. δρχ και όχι συνολικό έλλειμμα 455 δις. δρχ.
Αυτό το οικονομικό αποτέλεσμα καταδεικνύει το ότι:
-
η Ο.Α. δεν ήταν υπό πτώχευση. Αντίθετα ήταν ένας εύρωστος οικονομικά αερομεταφορέας.
-
δεν είχε ανάγκη κρατικής επιδότησης για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων της. Αρκούσε η καταβολή των οφειλομένων από το κράτος μέτοχο.
-
δεν υπήρχε ανάγκη αδείας από την Ε.Ε. για χορήγηση κρατικής επιδότησης
-
κατά συνέπεια η παραπομπή του προγράμματος εξυγίανσης της Ο.Α. στην Ε.Ε. για έγκριση-και επιβολή όρων –και περιορισμών-λειτουργίας δεν στηρίχθηκε σε οικονομικές αναγκαιότητες.
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ Ο.Α. ΤΗΝ 31-12-1992 ΚΑΙ 31-12-1994
ΠΙΝΑΚΑΣ
|
|
ΛΟΓΙΣΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ
|
ΜΗ ΚΑΤΑΓΡΑΜΕΝΕΣ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ
ΤΗΣ Ο.Α. ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΟΦΕΙΛΕΣ
|
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΚΕΡΔΗ
|
|
31-12-1992
|
275 ΔΙΣ.ΔΡΧ
|
652 ΔΙΣ.ΔΡΧ
|
377 ΔΙΣ.ΔΡΧ
|
|
31-12-1994
|
455 “ “
|
1,203 ΤΡΙΣ ΔΡΧ
|
748 ΔΙΣ.ΔΡΧ
|
Στις 7 Οκτωβρίου του 1994 η Ε.Ε. κοινοποίησε στην Ελληνική κυβέρνηση τους όρους που ενέκρινε για την εξυγίανση της Ο.Α.
Οι όροι αυτοί συνοψίσθηκαν στο περιεχόμενο του Νόμου 2271/1994..
4
Αιτίες της κρίσης της Ο.Α.
4.1. Απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Ως αιτίες της επέλευσης της κρίσης στην Ο.Α. η Ε.Ε. βασίζεται στις απόψεις που διατυπώνει η Ελληνική Κυβέρνηση στο υποβληθέν στις 17/5/1994 προς την Επιτροπή πρόγραμμα εξυγίανσης της Ο.Α. Στα πλαίσια αυτά ως αιτίες της
προβληματικής κατάστασης της Ο.Α. αναφέρονται οι ακόλουθες :
(2)
1)
Η Εποχιακή κίνηση
2)
Το χαμηλό-συγκριτικά με αυτό των άλλων Ευρωπαϊκών αερομεταφορέων- επίπεδο παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής
3)
Σφάλματα διαχείρισης, χαμηλή ποιότητα
management
έλλειψη συστήματος εσωτερικού ελέγχου,
4)
Επιβολή υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας χωρίς οικονομικό αντιστάθμισμα
5)
Ανεπάρκεια κεφαλαίων της εταιρίας
6)
Ψηλά ελλείμματα
7)
Ψηλές χρηματοοικονομικές δαπάνες
4.1.1.Κριτική τοποθέτηση επί των απόψεων
της Ε.Ε.
αναφορικά με τις αιτίες της κρίσης της ΟΑ
Ακόμα και από μία –πρώτη πρόχειρη ανάγνωση των αιτιών επέλευσης της αποκαλούμενης κρίσης στην Ο.Α. που αναφέρει στην απόφασή της εβδόμης Οκτωβρίου 1994 η Ευρωπαϊκή Ένωση καθίσταται προφανές το ότι αναφέρονται σωρευτικά
και χωρίς διαχωρισμό αιτίες και φαινόμενα εκδήλωσης της κρίσης. Έτσι εξισώνονται τα ελλείμματα και οι ψηλές χρηματοοικονομικές δαπάνες με τις οφειλές του κράτους προς την Ο.Α. και με το αναποτελεσματικό
management
που εφαρμόζεται από τις διοικήσεις
και τα μέλη της επιχειρησιακής ιεραρχίας.της Ο.Α.
Για το προσδιορισμό των αιτίων της κρίσης της Ο.Α. η Ε. Έ. στηρίζεται βασικά στο υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο ήτοι στα άρθρα 85-94 της συνθήκης της Ρώμης περί ελεύθερου ανταγωνισμού, στα τρία πακέτα απελευθέρωσης των εναερίων
μεταφορών και στα προβλεπόμενα σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις.
Η Ελληνική κυβέρνηση παρέπεμψε την εξυγίανση της Ο.Α. στην Ε.Ε. παρ’ όλον ότι
στην απάντησή της
7/5/94 προς την Ε.Ε. αποδέχεται ότι τα χρέη του κράτους προς την Ο.Α. ήσαν κατά πολύ περισσότερα από τα λογιστικά ελλείμματά της. Από τη πλευρά της η Ε.Ε.
αναφερόμενη στα χρέη του Ελληνικού κράτους προς την Ο.Α.
ως μοναδικού μετόχου της επισημαίνει:: «[…]Οι ελληνικές αρχές έδωσαν επίσης διευκρινήσεις όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να υπολογισθούν τα υποτιθέμενα διαφυγόντα κέρδη της εταιρίας κατά το χρονικό διάστημα 1975-1991, τα οποία αποδίδονται την πολιτική της ελληνικής
κυβέρνησης σχετικά με τον έλεγχο των τιμών, την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής δημοσίας υπηρεσίας και την ανεπάρκεια των κεφαλαίων της επιχείρησης. Οι διευκρινήσεις αυτές επιτρέπουν, εξάλλου, να υπολογισθεί σε πέντε δισεκατομμύρια δραχμές, από το 1991 έως το 1993 η ετήσια ζημία την
οποία υπέστη η Ο.Α. λόγω του περιορισμού των τιμών στις εσωτερικές ελληνικές γραμμές. Οι ζημίες που οφείλονται σε άλλες επιβαρύνσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας
(μεταφορά δημοσίων υπαλλήλων, προσωπικοτήτων, εκπροσώπων του τύπου), είναι δυνατόν να υπολογισθούν σε ποσό λίγο μικρότερο από τέσσερα δισεκατομμύρια δραχμές ετησίως από το 1989 και το 1990 και μικρότερο από δύο δισεκατομμύρια ετησίως από το 1991 και εφεξής[…]» (2)
Από την
ανωτέρω θέση της Επιτροπής της Ε.Ε. αναφορικά με τις οφειλές προς την Ο.Α. κατά κατηγορία προέλευσής τους, του Ελληνικού Δημοσίου-Μετόχου της Ο.Α. προκύπτουν τα ακόλουθα:
1)
Εφ’ όσον τα χρέη του κράτους προς την Ο.Α. είναι υποτιθέμενα-και κατά συνέπεια ανύπαρκτα-πώς στη συνέχεια η ίδια η Επιτροπή τα υπολογίζει και μάλιστα κατά κατηγορία προέλευσής τους;
2)
Εφ’ όσον τα χρέη προς την Ο.Α. του Ελληνικού Δημοσίου-Μετόχου της Ο.Α.
αφορούν-όπως αποδέχεται η Επιτροπή-στο χρονικό διάστημα 1975-1991 γιατί η Επιτροπή υπολογίζει μόνο τα χρέη που προκύπτουν μετά το 1989 ενώ τα ελλείμματα της Ο.Α. τα υπολογίζει σωρευτικά από το 1975 μέχρι το 1993;
3)
Γιατί η Επιτροπή εφ’ όσον αποδέχεται τις διευκρινήσεις του Ελληνικού Κράτους αναφορικά με τα χρέη του προς την Ο.Α.
δεν αναφέρεται πουθενά τόσο το συνολικό τους ύψος όσο και ο τρόπος με τον οποίο θα επιστραφούν
Εάν όμως το Ελληνικό κράτος-μοναδικός μέτοχος της Ο.Α. επέστρεφε τα οφειλόμενα και δεν παρενέβαινε στην καθημερινή λειτουργία της (προσλήψεις, προμήθειες, τιμολογιακή πολιτική κ.λπ.) αλλά άφηνε την Ο.Α. να λειτουργήσει
στα πλαίσια των κανόνων της αγοράς σύμφωνα
με την σύμβαση λειτουργίας της, είναι προφανές το ότι δεν υπήρχε – τουλάχιστον στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο- αναγκαιότητα προσφυγής της Ελληνικής κυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζητώντας άδεια για την κρατική ενίσχυση της Ο.Α. Επισημαίνεται
ότι η σύμβαση λειτουργίας της κρατικής Ο.Α.
ήταν η ίδια που είχε υπογράψει το κράτος με τον πρώην ιδιώτη ιδιοκτήτη της Ο.Α. Ωνάση στον οποίο κατέβαλε κάθε χρόνο τις επιβαρύνσεις που του προκαλούσε
4.2. Απόψεις των κομμάτων αναφορικά με τις αιτίες της κρίσης της Ο.Α.
«[…] Όμως έχουμε χρέος σήμερα να τονίσουμε κάποιες βασικές αιτίες οι οποίες έφθασαν τη κατάσταση μέχρι σήμερα εδώ, και να μην τις επαναλάβουμε. Ποιες είναι αυτές; Είκοσι χρόνια τώρα – θέλω να υπενθυμίσω στο Σώμα ότι ήδη
έχουν κυλήσει είκοσι χρόνια από το 1975 που ο Ωνάσης εκχώρησε την επιχείρηση στο Δημόσιο – δεν υπήρξε ένα σταθερό συνεκτικό σχέδιο ανάπτυξης της Ολυμπιακής Αεροπορίας. Δεν ασκήθηκαν σταθερές πολιτικές από την πλευρά των διοικήσεων. Αντίθετα αυτές οι διοικήσεις χαρακτηριζόντουσαν από
πολιτική ατολμία. Και όχι μόνο οι διοικήσεις αλλά και όλες οι κυβερνήσεις που πέρασαν είδαν την Ολυμπιακή Αεροπορία σαν ένα προνομιούχο χώρο άντλησης κάποιων ρουσφετολογικών και πελατειακών σχέσεων και κατάστρωσης τέτοιων μηχανισμών.[…]Καμία πολιτική αξιόπιστη δεν ασκήθηκε όλα αυτά
τα προηγούμενα χρόνια και έχουμε φθάσει σήμερα σε αυτό το οδυνηρό σημείο[…]»Πρακτικά της Βουλής 5-12-1994 κατά τη συζήτηση για τη ψήφιση του Ν2271/1994 κ. Λάμπρος Κανελλόπουλος Αγορητής του ΠΑΣΟΚ πρώην υπάλληλος της Ο.Α.
«[…] Βασική αιτία κατά την άποψή μου της εξέλιξης του ελλείμματος από το έτος 1975 εως το έτος 1988 ήταν η πολιτική που ακολούθησε το Κράτος απέναντι στην Ολυμπιακή Αεροπορία […]Βεβαίως με αυτά που είπα δεν σημαίνει ότι η
Ολυμπιακή Αεροπορία όλα αυτά τα χρόνια λειτουργούσε υποδειγματικά. Αντίθετα λειτούργησε πάντα με πολλά προβλήματα, προβλήματα οργανωτικά, προβλήματα επιχειρησιακά[…].»Πρακτικά της Βουλής 5-12-1994 κατά τη συζήτηση για τη ψήφιση του Ν2271/1994 κ. Α.Ακριβάκης
Εισηγητής της πλειοψηφίας
ΠΑΣΟΚ, πρώην πρόεδρος του Δ.Σ. της Ο.Α. 1986-1989)
«[…]Το Κράτος το οποίο είναι και ο μοναδικός μέτοχος της Ολυμπιακής Αεροπορίας αντί να επιδείξει συμπεριφορά μετόχου, επέδειξε συμπεριφορά κομματικής φαυλοκρατίας και κυβερνητικής ολιγωρίας.[…] Πρακτικά της Βουλής
5-12-1994 κατά τη συζήτηση για τη ψήφιση του Ν2271/1994 κ. Δ.Ν. Κωστόπουλος
Εισηγητής της μειοψηφίας
(ΝΔ)
«[…] Τα αίτια είναι πολλά αλλά θα αναφερθώ ενδεικτικά σε μερικά. Άλλαξαν 28 διοικήσεις από το 1975 όλες κομματικές και επιρρεπείς στην εξυπηρέτηση του κομματικού συμφέροντος. Δεν υπήρξε μακροχρόνιος προγραμματισμός.
Βέβαια έγιναν πολλές αναθέσεις μελετών, αλλά καμία δεν υλοποιήθηκε. Δεν υπάρχει και δεν υπήρξε ουσιαστικά οργανόγραμμα στην εταιρία αλλά ούτε υπάρχει ουσιαστικά κανονισμός προσωπικού με αποτέλεσμα οι αναθέσεις των διευθύνσεων και των προϊσταμένων να γίνονται ανεξέλεγκτα και άνευ
αντικειμένου, σύμφωνα με τις φιλικές ή κομματικές σχέσεις διευθύνσεως
προσωπικού.[…] Η τιμολογιακή πολιτική ησκείτο από το Κράτος δια της Επιτροπής Τιμών και Εισοδημάτων για λόγους Εθνικούς και κοινωνικούς
για τους οποίους όμως ποτέ δεν κατεβλήθη ούτε μία δραχμή. Τριαντατέσσερις κατηγορίες πολιτών ετύγχανον μεγάλων εκπτώσεων στα εισιτήρια.
Έγιναν μεγάλες και ενεξέλεγκτες κυβερνητικές δαπάνες για τις οποίες δεν κατεβλήθη ποτέ ούτε μία δραχμή. Έγιναν αλόγιστες και υπεράριθμες προσλήψεις συνήθως ακατάλληλων
προσώπων με κομματικά κριτήρια. Έγιναν αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου αλλά δεν κατεβλήθησαν ποτέ εκ μέρους του Ελληνικού Κράτους. Καινούργιες γραμμές συνήθως ζημιογόνες εδημιουργούντο χωρίς προηγούμενη μελέτη. Αγοράσθηκαν αεροπλάνα μεγαλύτερης χωρητικότητας απ’ ότι απαιτούσαν
οι ανάγκες, με τις γνωστές συνέπειες κόστους αγοράς και
λειτουργίας. Τέλος δεν υπήρξε αλλά κυρίως δεν υπάρχει σήμερα τρόπος παρακολούθησης των απαιτήσεων ώστε μεγάλα ποσά να χάνονται διότι δεν ξέρουμε που να τα αναζητήσουμε, ή όταν τα αναζητούμε έχουν ήδη παραγραφεί[…].»
Πρακτικά της Βουλής 5-12-1994 κατά τη συζήτηση για τη ψήφιση του Ν2271/1994 κ. Κ. Χατζηδημητρίου
Εισηγητής της Πολιτικής Άνοιξης
«[…]Αν πληρώσει το Ελληνικό Δημόσιο τα βερεσέδια του προς την Ολυμπιακή Αεροπορία- θα έπρεπε να το κάνει- τώρα θα συζητούσαμε μόνο ένα άρθρο για την Ολυμπιακή Αεροπορία την αύξηση του μετοχικού της κεφαλαίου γιατί
υπήρχε μια ανωμαλία σχετικά με το καθεστώς αυτό. Τίποτα άλλο..[…] Πρακτικά της Βουλής 7-12-1994 κατά τη συζήτηση για τη ψήφιση του Ν2271/1994 κ. Δημήτρης Κωστόπουλος
Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας.
Εντύπωση προκαλεί το ότι ενώ τα κόμματα δια των εκπροσώπων τους αναγνωρίζουν το ότι υπεύθυνο για την κατάσταση της Ο.Α. είναι το κράτος μέτοχος το οποίο μέσα από την υλοποίηση διαφόρων πολιτικών των εκάστοτε κυβερνήσεων επιβάρυνε καταστρεπτικά τα οικονομικά αποτελέσματα της Ο.Α.
δεν πρότειναν –με εξαίρεση
το Κ.Κ.Ε.) ούτε ψήφισαν την επιστροφή στην Ο.Α. των οφειλόμενων από τα κράτος
4.3.
Η άποψή μας
4.3.1. Τα φαινόμενα εκδήλωσης της κρίσης στην Ο.Α.
Ως “κρίση” - σε μικροοικονομικό επίπεδο - ορίζεται η αδυναμία της επιχείρησης να λειτουργήσει, μακροχρόνια, όχι μόνο με βάση την οικονομική αρχή, αλλά ακόμα και με βάση την ιδιοσυντήρηση. Στην Ο.Α. η κρίση με τη
συγκεκριμένη οξύτητά της δεν εκδηλώθηκε σαν κεραυνός εν αιθρία, αλλά τα πρώτα συμπτώματά της εμφανίστηκαν από τα πρώτα χρόνια της κρατικοποίησής της.
Τα κυριότερα φαινόμενα με τα οποία εκδηλώθηκε η κρίση στην Ο.Α. είναι τα ακόλουθα:
1. Τα ραγδαία αυξανόμενα λογιστικά ελλείμματα
2. Ο υψηλός βαθμός δανειακής εξάρτησης
3. Η ανορθολογική σύνθεση του στόλου
4. Η υπερτιμολόγηση των αγοραζόμενων αεροσκαφών
5. Η
ύπαρξη ενός απαρχαιωμένου οργανογράμματος με ανορθολογική διάρθρωση, η οποία δεν συναρτάται και γι’ αυτό δεν συμβάλλει στην υλοποίηση των προγραμματισμένων στόχων της επιχείρησης.
6. Τα απαρχαιωμένα και αναποτελεσματικά συστήματα διοίκησης-υποκίνησης προσωπικού
7. Η ανυπαρξία θεσμοθετημένων αποτελεσματικών μηχανισμών ελέγχου σε όλα τα επίπεδα της υπηρεσιακής ιεραρχίας, με αποτέλεσμα την έλλειψη αξιόπιστων στοιχείων για την επίδοση και κατά συνέπεια την αξιολόγηση του κάθε εργαζομένου αλλά και για την πορεία
υλοποίησης
του προγράμματος.
8. Η πτωτική τάση του επιπέδου της παραγωγικότητας της εργασίας σε σχέση με το αντίστοιχο των
ανταγωνιστών (Ι.Α.Τ.Α.)
4.3.2. Οι αιτίες εμφάνισης της κρίσης στην Ο.Α. από την οπτική γωνία του εσωτερικού της περιβάλλοντός
1. Η απουσία στρατηγικού στόχου και αξιόπιστου αναπτυξιακού προγράμματος.
2. Η ζημιογόνα απέναντι στην κρατική Ο.Α. συμπεριφορά του κράτους - μετόχου σε αντίθεση με τη συμπεριφορά του ίδιου κράτους απέναντι στον ιδιώτη πρώην ιδιοκτήτη της Ωνάση.
3. Ο διορισμός από τον μέτοχο στο διοικητικό συμβούλιο της Ο.Α. ατόμων όχι μόνο με ελάχιστη έως ανύπαρκτη γνώση και πείρα σχετικά με το αεροπορικό
management
, αλλά φορέων και εκπροσώπων συμφερόντων αντιτιθέμενων σε αυτά της Ο.Α.
4. Η κακοδιαχείριση των υποθέσεων της Ο.Α. από τα εντεταλμένα διοικητικά και άλλα στελέχη της επιχειρησιακής ιεραρχίας.
5.
Η ανάληψη από την Ο.Α. τμήματος του κόστους λειτουργίας των θυγατρικών της
6 Η άτυπη παρέμβαση των μελών της
κομματικής-συνδικαλιστικής ιεραρχίας στη διοίκηση της
Ο.Α.
7. Η κάλυψη του κόστους εργασίας των αποσπασμένων υπαλλήλων της σε διάφορες
πολιτικές
θέσεις
3.3. Οι αιτίες εμφάνισης της κρίσης στην Ο.Α. από την οπτική γωνία του εξωτερικού της
περιβάλλοντος
1. Όροι και συνθήκες εξαγοράς (κρατικοποίησης) της Ο.Α. του Ωνάση από το Ελληνικό Δημόσιο
2. Η παρέμβαση των διαφόρων κρατικών, κυβερνητικών και κομματικών μηχανισμών και στελεχών στη διαχείριση της Ο.Α. και η επιβολή επιλογών όπως τιμολογιακής πολιτικής, προμηθειών, προμηθευτών, επενδύσεων, αριθμού εργαζομένων - προσλήψεων, τοποθετήσεων,
προαγωγών κλπ - που αποφασίστηκαν σε κέντρα λήψης αποφάσεων εκτός Ο.Α.
3. Την κρίση οξύνει η διεθνής αρνητική συγκυρία
Συνέχεια
03/01/2003
|
